Mədəaltı vəzinin həzm fermentlərini kifayət qədər hasil etməməsi; nəticədə yağların, zülalların və karbohidratların həzmi pozulur.
Sinonimlər: Mədəaltı vəzinin xarici sekretor çatışmazlığı
Ekzokrin pankreas çatışmazlığı vəzin bağırsağa çox az ferment — lipaza, amilaza, proteazalar — ifraz etdiyi vəziyyətdir. Xüsusən yağların həzmi pozulur. Problem vəzin funksiyası təxminən 90% azaldıqda nəzərə çarpır, buna görə uzun müddət gizli qala bilər.
Səbəblər və risk amilləri
- Xroniki pankreatit — böyüklərdə ən çox rast gəlinən səbəb.
- Mukovissidoz — uşaqlarda əsas səbəb.
- Mədəaltı vəzi xərçəngi, vəzdə və mədədə keçirilmiş əməliyyatlar.
- Ağır nekrotik kəskin pankreatit.
- Şəkərli diabet, seliakiya, yaşlı yaş — müşayiətedici amillər kimi.
Simptomlar
- Steatoreya — bol, yağlı, parlaq, pis iyli, çətin yuyulan nəcis.
- Yeməkdən sonra köp, qarında narahatlıq.
- Normal iştaha fonunda arıqlama.
- Yağda həll olan vitaminlərin (A, D, E, K) çatışmazlığı əlamətləri: alaqaranlıqda görmənin pisləşməsi, osteoporoz, qanaxmaya meyil.
Diaqnostika
Əsas qeyri-invaziv test nəcisdə pankreatik elastazanın təyinidir. Həkim həmçinin qidalanma statusunu qiymətləndirir: çəki, albumin, vitaminlər, mikroelementlər, sümük toxumasının sıxlığı. Səbəbi tapmaq üçün mədəaltı vəzinin kompüter tomoqrafiyası, MRT və ya endoskopik ultrasəs müayinəsi aparılır. Çatışmazlığı ilk dəfə yaranmış və arıqlayan yaşlı insanlarda şişi istisna etmək vacibdir.
Müalicə
- Əvəzedici ferment terapiyası — hər yemək zamanı qəbul edilən, bağırsaqda həll olan mikroqranullarda pankreatin preparatları; dozanı həkim effektə görə seçir.
- Effekt kifayət etmədikdə bəzən mədə turşuluğunu azaldan dərmanlar əlavə edilir.
- Yağları sərt məhdudlaşdırmadan tam dəyərli qidalanma, az-az və tez-tez yemək; dietoloq məsləhəti.
- Analizlərin nəticələrinə görə yağda həll olan vitaminlərin bərpası.
- Alkoqol və siqaretdən tam imtina.
Müalicənin uğur meyarları steatoreyanın yox olması, çəkinin sabitləşməsi və vitaminlərin normallaşmasıdır.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
- Sürətli arıqlama, ağır halsızlıq, ödemlər.
- Sarılıq, sidiyin tündləşməsi, rəngsiz nəcis.
- Qusma ilə güclü qarın ağrısı — təcili tibbi yardım (103) çağırın.
Əlaqəli terminlər
- Xroniki pankreatit
- Nəcisdə pankreatik elastaza
- Steatoreya
- Mukovissidoz
- Malabsorbsiya sindromu
- Mədəaltı vəzi xərçəngi
- Pankreatit
- Qidalanma çatışmazlığı
