Qanda qlükoza səviyyəsinin yüksəlməsi; şəkərli diabetin əsas əlamətidir, lakin stress, infeksiyalar və bəzi dərmanlar zamanı da yarana bilər.
Sinonimlər: Qanda şəkərin yüksəlməsi
Hiperqlikemiya qanda qlükoza konsentrasiyasının normadan yüksək olmasıdır. Venoz plazma üçün təxmini göstəricilər: acqarına 6,1 mmol/l-ə qədər, yeməkdən və ya qlükoza yüklənməsindən 2 saat sonra 7,8 mmol/l-ə qədər. Təkrar ölçmədə acqarına 7,0 mmol/l və yuxarı və ya simptomlarla birlikdə təsadüfi 11,1 mmol/l və yuxarı göstərici şəkərli diabetə işarədir. Qısamüddətli hiperqlikemiya diabeti olmayan insanlarda da olur.
Səbəblər və risk amilləri
- 1-ci və 2-ci tip şəkərli diabet, hestasion diabet, prediabet;
- diabeti olan insanlarda şəkərsalıcı terapiyanın buraxılması və ya dozanın kifayət etməməsi;
- kəskin infeksiyalar, travmalar, əməliyyatlar, infarkt, insult (stress hiperqlikemiyası);
- qlükokortikoidlər, bəzi diuretiklər, antipsixotiklər;
- pankreatit, Kuşinq sindromu, akromeqaliya, feoxromositoma.
Simptomlar
Orta dərəcəli hiperqlikemiya uzun müddət hiss olunmaya bilər. Daha yüksək rəqəmlərdə güclü susuzluq, ağız quruluğu, bol sidik ifrazı, yorğunluq, görmənin dumanlanması, yaraların gec sağalması, çəki itkisi yaranır. Ağır hiperqlikemiya ketoasidoza (ürəkbulanma, qusma, qarın ağrısı, aseton qoxusu, tez və dərin nəfəs) və ya hiperosmolyar vəziyyətə (kəskin susuzlaşma, şüur qarışıqlığı) gətirib çıxarır.
Diaqnostika
Acqarına qlükoza, qlikozilləşmiş hemoqlobin (HbA1c 6,5% və yuxarı diabetə uyğundur), lazım olduqda oral qlükozatolerantlıq testi təyin edilir. Şəkər yüksək olduqda qanda və ya sidikdə ketonlar, elektrolitlər, böyrək funksiyası yoxlanılır. Diabeti olan insanlar şəkəri qlükometr və ya fasiləsiz monitorinq sistemi ilə müntəzəm ölçməlidirlər: bu, yüksəlməni vaxtında görməyə və müalicənin düzəldilməsini həkimlə müzakirə etməyə imkan verir.
Müalicə
Taktikanı səbəb müəyyən edir. Diabet zamanı qidalanma, fiziki aktivlik və şəkərsalıcı terapiya düzəldilir: metformin və digər həb preparatları, insulin. Stasionarda stress hiperqlikemiyası insulinlə nəzarətdə saxlanılır. Ketoasidoz və hiperosmolyar vəziyyət yalnız xəstəxanada venadaxili məhlullar və insulinlə müalicə olunur. Dozaları özbaşına dəyişmək olmaz.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
- qlükoza davamlı olaraq 13–15 mmol/l-dən yuxarıdır, xüsusən sidikdə ketonlarla;
- qusma, qarın ağrısı, aseton qoxusu, tez-tez nəfəs;
- yuxululuq, şüur qarışıqlığı — təcili tibbi yardım (103) çağırın.
Əlaqəli terminlər
- Şəkərli diabet
- Prediabet
- Qlikozilləşmiş hemoqlobin
- Acqarına qlükoza
- Diabetik ketoasidoz
- Oral qlükozatolerantlıq testi
- Artmış susuzluq
- Poliuriya
