Glycated hemoglobin (HbA1c)

Son 2–3 ayda qanda qlükozanın orta səviyyəsini əks etdirən analiz; diabetin diaqnostikası və kompensasiyasının qiymətləndirilməsi üçün istifadə olunur.

Sinonimlər: HbA1c, Qlikolizə olunmuş hemoqlobin, Qlikasiya olunmuş hemoqlobin

Qlikozilləşmiş hemoqlobin (HbA1c) eritrosit hemoqlobininin qlükoza ilə geri dönməz birləşmiş payıdır. Eritrositin ömrü (təxminən 120 gün) ərzində qan şəkəri nə qədər yüksək olubsa, hemoqlobin də bir o qədər çox «şəkərlənir». Buna görə HbA1c anlıq qiyməti deyil, 2–3 aylıq orta mənzərəni göstərir; son həftələr isə daha böyük pay verir. Analizin üstünlüyü ondadır ki, şəkərin təsadüfi dəyişmələrindən, stressdən və əvvəlki günün qidalanmasından az asılıdır.

Nə üçün təyin edilir

şəkərli diabet və prediabetin diaqnostikası üçün, o cümlədən artıq çəkisi, hipertenziyası, ağır irsiyyəti olan insanların skrininqində;
diabeti olan insanlarda müalicənin effektivliyini qiymətləndirmək üçün — adətən hədəfə çatana qədər hər 3 aydan bir, sonra ildə 2 dəfə;
ağırlaşmaların riskini proqnozlaşdırmaq üçün: retinopatiya, nefropatiya, neyropatiya.

Hazırlıq

Xüsusi hazırlıq tələb olunmur: analizi günün istənilən vaxtı vermək olar, acqarına olmaq vacib deyil, çünki nəticə son yeməkdən asılı deyil. Yaxın vaxtlarda qanitirmə, qan köçürülməsi, anemiya və hamiləlik barədə həkimə xəbər vermək vacibdir.

Normalar

Təxmini qiymətlər (üsul NGSP/IFCC üzrə standartlaşdırılmalıdır; şərh laboratoriyadan, yaşdan və pasiyentin vəziyyətindən asılıdır):

5,7%-dən (39 mmol/mol) aşağı — norma;
5,7–6,4% — artmış risk (prediabet);
6,5% (48 mmol/mol) və yuxarı — diabet meyarı; aydın simptomlar olmadıqda təkrar müayinə ilə təsdiqlənir.

Diabeti olan insanlarda hədəf səviyyə fərdidir: bir çox böyüklər üçün 7%-dən aşağı, yaşlılar və hipoqlikemiya riski olanlar üçün daha yüksək hədəflər məqbuldur. Hədəfi həkim müəyyən edir.

Kənarlaşmaların səbəbləri

Yüksəlmə: diabet zamanı uzunmüddətli hiperqlikemiya, kifayət etməyən terapiya; yalançı yüksək qiymətlər — dəmir çatışmazlığı və B12-defisitli anemiya, dalağın çıxarılmasından sonra, xroniki böyrək xəstəliyi zamanı. Yalançı azalma: hemoliz, qanitirmə, qan köçürülməsi, hamiləlik, eritropoetinlə müalicə, bəzi hemoqlobinopatiyalar. Belə hallarda qan qlükozasına, fasiləsiz monitorinqə və ya fruktozaminə əsaslanırlar.