İmmun trombositopeniya

İmmun trombositopeniya (İTP, Verlhof xəstəliyi) trombositlərin təcrid olunmuş azalmasının ən çox rast gəlinən səbəblərindən biridir. İmmun sistem öz trombositlərinə qarşı anticisimlər hasil edir; belə hüceyrələr dalaq tərəfindən sürətlə kənarlaşdırılır, sümük iliyində onların hasil olunması isə azalır. Uşaqlarda İTP adətən virus infeksiyasından bir neçə həftə sonra kəskin başlayır və əksər hallarda özü keçir. Böyüklərdə isə daha çox xroniki gediş alır.

Səbəblər və risk amilləri

Birincili İTP görünən səbəb olmadan yaranır. İkincili forma digər vəziyyətlərlə əlaqəlidir: helikobakter infeksiyası, C hepatiti və HİV virusları, sistem qırmızı qurdeşənəyi, antifosfolipid sindromu, xroniki limfoleykoz, bəzi dərmanların qəbulu. Hamiləlik zamanı trombositlərin azalması ayrıca qiymətləndirmə tələb edir.

Simptomlar

• ayaqlarda və gövdədə nöqtəvari səpgi (petexiyalar), cüzi zərbələrdən göyərmələr;
• diş ətinin qanaması, burun qanaxmaları;
• bol aybaşı;
• ağızda qansızmalar (“qan qabarcıqları”), sidikdə və ya nəcisdə qan.

Orta dərəcəli trombositopeniyası olan bir çox insanda simptom olmur və azalma təsadüfən aşkar edilir. Ciddi qanaxmalar, o cümlədən kəllədaxili qanaxmalar nadirdir və adətən trombositlərin çox aşağı səviyyəsində baş verir.

Diaqnostika

İTP istisna diaqnozudur. Yaxmanın baxışı ilə ümumi qan analizi digər göstəricilər normal olduğu halda trombositlərin təcrid olunmuş azalmasını göstərir. Əvvəlcə psevdotrombositopeniya — EDTA-lı sınaq şüşəsində trombositlərin yapışması səbəbindən sayda səhv istisna edilir (analiz sitratlı sınaq şüşəsində təkrarlanır). HİV, B və C hepatitləri, Helicobacter pylori, qalxanabənzər vəzinin funksiyası, immunoqlobulinlər yoxlanılır. Sümük iliyinin müayinəsi qeyri-tipik mənzərədə və ya yaşlılarda lazımdır.

Müalicə

Məqsəd “normal analiz” deyil, təhlükəli qanaxmaların qarşısını almaqdır. Qanaxma olmadıqda və azalma orta dərəcədə olduqda çox vaxt müşahidə kifayət edir. Müalicə lazım olduqda aşağıdakılar tətbiq olunur:

• qlükokortikosteroidlər — birinci xətt;
• venadaxili immunoqlobulin — qanaxmada və ya əməliyyatdan əvvəl trombositləri tez qaldırmaq üçün;
• trombopoetin reseptoru aqonistləri (eltrombopaq, romiplostim), rituksimab, fostamatinib;
• splenektomiya — dərmanlar effektsiz olduqda ayrı-ayrı hallarda.

Aspirin, qeyri-steroid iltihabəleyhinə dərmanlar və travma riski yüksək olan idman növlərindən çəkinmək lazımdır. Müalicə sxemini hematoloq müəyyən edir.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

• xüsusən başa zərbədən sonra güclü baş ağrısı, qusma, görmə və ya şüurun pozulması;
• 20 dəqiqə ərzində dayanmayan burun qanaxması;
• qara nəcis, qanlı qusma, sidikdə qan;
• sürətlə yayılan səpgi və ağızda qansızmalar.

Daxili qanaxma əlamətlərində və ya nevroloji simptomlarda təcili tibbi yardım (103) çağırın.