İnsulinəbənzər böyümə faktoru-1

İnsulinəbənzər böyümə faktoru-1 (IGF-1, somatomedin C) böyümə hormonunun təsirinin vasitəçisidir. Hipofiz somatotrop hormonu impulslarla ifraz edir və onun səviyyəsi sutka ərzində kəskin dəyişir. IGF-1 isə qaraciyərdə böyümə hormonuna cavab olaraq yaranır və qanda sabit qalır. Buna görə IGF-1-in bir dəfə ölçülməsi bu oxun orta fəallığını böyümə hormonunun təsadüfi təyinindən daha yaxşı göstərir.

Nə üçün təyin edilir

• akromeqaliya və ya giqantizmdən şübhələnildikdə (əl-ayaq və üz cizgilərinin böyüməsi, xorultu, tərləmə) — əsas skrininq testi;
• akromeqaliyanın əməliyyatdan sonra və ya dərman müalicəsi fonunda nəzarəti üçün;
• uşaqlarda boy geriliyi, böyüklərdə böyümə hormonu çatışmazlığından şübhə zamanı — stimulyasiya sınaqları ilə birlikdə müayinənin bir hissəsi kimi;
• böyümə hormonu preparatları ilə müalicənin nəzarəti üçün;
• hipofiz xəstəliklərində, onun şüalanmasından və ya əməliyyatdan sonra.

Hazırlıq

Qan səhər acqarına (8–12 saat yeməksiz) verilir, bir gün əvvəl intensiv yüklərdən və spirtli içkilərdən çəkinmək lazımdır. Estrogenlərin, o cümlədən oral kontraseptivlərin qəbulu barədə həkimə demək vacibdir — onlar IGF-1-in səviyyəsini azaldır.

Normalar

IGF-1 normaları yaşdan güclü asılıdır: erkən uşaqlıqda səviyyə aşağı olur, cinsi yetişkənlik dövründə zirvəyə çatır və illər keçdikcə tədricən azalır. Nümunə üçün, 20–50 yaşlı böyüklərdə göstəricilər adətən təxminən 100–300 ng/ml hüdudlarında olur, yaşlılarda isə daha aşağıdır. Lakin vahid rəqəmlər yoxdur: nəticə konkret laboratoriyanın yaş intervalı ilə, çox vaxt standart kənarlaşma (SDS) şəklində müqayisə edilir. İstinad dəyərləri üsuldan, laboratoriyadan, cinsdən və yaşdan asılıdır.

Kənarlaşmaların səbəbləri

Artma: akromeqaliya və giqantizm (hipofiz adenoması zamanı böyümə hormonunun artıqlığı), cinsi yetişkənlik dövrü, hamiləlik, böyümə hormonu preparatlarının qəbulu.

Azalma: böyümə hormonu çatışmazlığı, hipofiz çatışmazlığı, aclıq və arıqlama, qaraciyər xəstəlikləri, pis kompensasiya olunmuş şəkərli diabet, hipotireoz, xroniki iltihabi xəstəliklər, oral estrogenlərin qəbulu, ahıl yaş.

Normal IGF-1 pozuntunu həmişə istisna etmir, bir qədər dəyişmiş göstərici isə həmişə xəstəlik demək deyil: şübhəli nəticələrdə endokrinoloq funksional sınaqlar təyin edir — məsələn, akromeqaliyadan şübhə olduqda böyümə hormonunun təyini ilə qlükozatolerantlıq testi.