Leykositar formula

Leykositlər bir hüceyrə növü deyil, müxtəlif vəzifələri olan bir neçə populyasiyadır. Neytrofillər bakteriyalara ilk reaksiya verir, limfositlər virusa qarşı müdafiədən və anticisim istehsalından məsuldur, monositlər toxuma makrofaqlarına çevrilir, eozinofillər allergik reaksiyalarda və parazitlərdən müdafiədə, bazofillər isə iltihab və allergiyada iştirak edir. Leykositar formula bu hüceyrələrin necə paylandığını göstərir və ümumi qan analizini tamamlayır: leykositlərin ümumi sayı normal olduqda belə nisbət xeyli pozula bilər.

Nə üçün təyin edilir

• Qızdırma və infeksiyadan şübhə olduqda — prosesin bakterial və ya virus mənşəli olduğunu ehtimal etməyə kömək edir, lakin onları qəti ayırmır.
• Leykositlərin ümumi sayı dəyişdikdə (leykositoz, leykopeniya).
• Allergik xəstəliklərdə və parazitozlardan şübhələndikdə.
• Qan xəstəliklərinin aşkarlanması, kimyaterapiyaya və qanyaranmanı zəiflədən dərmanlara nəzarət üçün.

Formulanı hematoloji analizatorlar hesablayır; kənarlaşmalar və ya cihazın “bayraqları” olduqda laborant həkim yaxmanı mikroskop altında baxır, yetişməmiş və atipik hüceyrələri axtarır.

Hazırlıq

Qan səhər ac qarına və ya yüngül yeməkdən 3–4 saat sonra verilir. Bir gün əvvəl ağır fiziki yükdən, stressdən, analizdən bilavasitə əvvəl isə siqaretdən çəkinmək lazımdır: bunlar neytrofillərin sayını müvəqqəti artırır. Qlükokortikoid qəbul edirsinizsə, həkimə bildirin.

Normalar

Böyüklərdə təxmini paylar: çubuqnüvəli neytrofillər — 1–6%, seqmentnüvəli — 47–72%, limfositlər — 19–37%, monositlər — 3–11%, eozinofillər — 0,5–5%, bazofillər — 0–1%. Qiymətləndirmə üçün mütləq saylar daha önəmlidir: məsələn, neytrofillər normada təxminən 1,8–7,7 × 10⁹/l təşkil edir. Uşaqlarda limfositlər fizioloji olaraq çoxdur. İstinad dəyərləri laboratoriyadan, yaşdan və cinsdən asılıdır.

Kənarlaşmaların səbəbləri

• Neytrofilyoz və sola sürüşmə (çubuqnüvəlilərin artması): bakterial infeksiyalar, iltihab, travmalar, infarkt, qlükokortikoid qəbulu.
• Neytropeniya: virus infeksiyaları, dərmanların təsiri, kimyaterapiya, autoimmun xəstəliklər, B12 çatışmazlığı, sümük iliyinin zədələnməsi.
• Limfositoz: virus infeksiyaları, göyöskürək, xroniki limfoleykoz; limfopeniya — stress, ağır infeksiyalar, HİV, qlükokortikoid qəbulu.
• Eozinofiliya: allergiya, bronxial astma, helmintozlar, dərmanlara reaksiyalar.
• Monositoz: infeksion mononukleoz, vərəm, infeksiyadan sağalma dövrü.
• Formulada blastların olması hematoloqun təcili məsləhəti üçün səbəbdir.

Neytrofillər çox aşağı olduqda (xüsusilə kimyaterapiya zamanı) qızdırma yaranarsa, dərhal həkimə müraciət etmək lazımdır.