Leucocytus

Leykosit ağ qan hüceyrəsidir; əsas vəzifəsi orqanizmi infeksiyalardan, yad hissəciklərdən və öz zədələnmiş hüceyrələrindən qorumaqdır.

Sinonimlər: Ağ qan hüceyrələri, Ağ qan cisimcikləri

Leykositlər, yaxud ağ qan cisimcikləri, sümük iliyində ümumi kök hüceyrələrdən yaranan nüvəli qan hüceyrələridir. Eritrositlərdən fərqli olaraq oksigen daşımır, immun sisteminin hərəkətli hissəsi kimi işləyir: damarlardan toxumalara çıxır, mikrobları tanıyıb məhv edir, iltihabı başladır və immun yaddaşı formalaşdırır.

Quruluşu və funksiyası

Leykositlər eyni cür deyil. Mikroskop altında görünüşünə və roluna görə beş əsas növ ayrılır:

Neytrofillər — ən çox olanlar; bakterial infeksiya ocağına birinci gəlir və bakteriyaları udur (faqositoz).
Limfositlər — B-hüceyrələr anticisim hasil edir, T-hüceyrələr infeksiyalaşmış və şiş hüceyrələrini məhv edir, NK-hüceyrələr erkən virus əleyhinə müdafiəni təmin edir.
Monositlər — toxumalara keçib makrofaqa çevrilir, ölmüş hüceyrələri «təmizləyir».
Eozinofillər — parazitlərdən müdafiədə və allergik reaksiyalarda iştirak edir.
Bazofillər — histamin və allergiyanın digər mediatorlarını ifraz edir.

Leykositlərin çoxu bir neçə saatdan bir neçə günə qədər yaşayır, ona görə də sümük iliyi onların ehtiyatını daim yeniləyir. Hüceyrələrin bir qismi, xüsusən yaddaş limfositləri, illərlə qalır.

Klinik əhəmiyyəti

Leykositlərin sayı və nisbəti leykositar formula ilə ümumi qan analizində müəyyən edilir. Böyüklərdə təxmini norma 4,0–9,0 × 10⁹/l-dir (bəzi laboratoriyalarda 10–11 × 10⁹/l-ə qədər); uşaqlarda göstəricilər yüksəkdir və yaşdan asılıdır. İstinad qiymətləri laboratoriyadan asılı olaraq fərqlənə bilər. Səviyyə gün ərzində, yeməkdən, fiziki yükdən sonra, stresdə və hamiləlikdə dəyişir, buna görə tək nəticə kontekstdə qiymətləndirilir.

Hansı xəstəliklərlə bağlıdır

Leykositlərin artması — leykositoz — bakterial infeksiyalar, iltihab, travmalar, qlükokortikoid qəbulu, həmçinin leykozlar üçün xarakterikdir. Azalması — leykopeniya — virus infeksiyalarında, kimyaterapiya və digər dərmanların təsirində, sümük iliyinin zədələnməsində rast gəlinir. Ayrı-ayrı növlərin dəyişməsi neytropeniya, limfopeniya, eozinofiliya və s. kimi təsvir edilir. Leykositlərdən və onların sələflərindən yaranan şişlər leykozlar, limfomalar və çoxsaylı mielomadır. Sidikdə leykositlər (leykosituriya) adətən sidik yollarının iltihabını göstərir.