Qanda bikarbonatın azalması və pH-ın turş tərəfə sürüşməsi ilə gedən turşu-qələvi müvazinəti pozğunluğu. Turşuların artıqlığı və ya qələvi itkisi zamanı yaranır.
Metabolik asidoz qanda bikarbonatın azaldığı (adətən 22 mmol/l-dən aşağı), arterial qanın pH-ının isə 7,35-dən aşağı düşə bildiyi vəziyyətdir. Orqanizm ya həddindən artıq turşu hasil edir, ya bikarbonat itirir, ya da böyrəklər turşuların xaric edilməsinin öhdəsindən gəlmir. Ağciyərlər sürüşməni tez-tez və dərin tənəffüslə kompensasiya etməyə çalışır. Asidoz kəskin və həyati təhlükəli, yaxud böyrək xəstəliklərində yavaş inkişaf edən xroniki ola bilər.
Səbəblər və risk amilləri
Həkimlər asidozu anion intervalının böyüklüyünə görə bölürlər.
- Artmış anion intervalı ilə: diabetik ketoasidoz, laktatasidoz (şok, sepsis, ağır hipoksiya, bəzi dərmanlar), ağır böyrək çatışmazlığı, metanol, etilenqlikol, salisilatlarla zəhərlənmələr, alkoqol və aclıq ketozu.
- Normal anion intervalı ilə: güclü diareyada bağırsaq möhtəviyyatı ilə bikarbonat itkisi, böyrək kanalcıq asidozu, fizioloji məhlulun həddindən artıq yeridilməsi, bəzi preparatlar.
- Xroniki böyrək xəstəliyi davamlı orta dərəcəli asidozun tez-tez rast gəlinən səbəbidir.
Simptomlar
Tez-tez və dərin tənəffüs (Kussmaul tənəffüsü), təngnəfəslik, zəiflik, ürəkbulanma və qusma, qarın ağrısı, baş ağrısı, yuxululuq xarakterikdir; ağır asidozda şüur qarışıqlığı, təzyiqin düşməsi, aritmiyalar yaranır. Xroniki asidoz hiss olunmadan keçir, lakin sümük və əzələ kütləsinin itirilməsini və XBX-nın irəliləməsini sürətləndirir.
Diaqnostika
Qanın qaz analizi (pH, bikarbonat, pCO₂), anion intervalının hesablanması ilə elektrolitlər (natrium, xlor, bikarbonat), qlükoza, ketonlar, laktat, kreatinin və sidik cövhəri, zəhərlənmə şübhəsində osmolyarlıq və toksikoloji testlər. Tənəffüs kompensasiyasının qiymətləndirilməsi vacibdir.
Müalicə
Əsas məqsəd səbəbi aradan qaldırmaqdır: ketoasidozda insulin və maye, laktatasidozda qan dövranının bərpası və infeksiyanın müalicəsi, zəhərlənmələrdə antidotlar və dializ. Bikarbonatın yeridilməsi yalnız ayrı-ayrı hallarda həkimin qərarı ilə tətbiq olunur. XBX-da xroniki asidozu düzəltmək üçün kaliumun səviyyəsi imkan verirsə, qələvi preparatlar və tərəvəz-meyvə ilə zəngin pəhriz təyin edilir.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Diabeti, böyrək xəstəliyi olan və ya zəhərlənmə ehtimalı olan insanda tez-tez səs-küylü tənəffüs, ağızdan aseton iyi, dayanmayan qusma, güclü zəiflik, yuxululuq və ya şüur qarışıqlığı dərhal təcili tibbi yardım (103) çağırmaq üçün əsasdır.
Üst termin: Asidoz
Əlaqəli terminlər
- Diabetik ketoasidoz
- Xroniki böyrək xəstəliyi
- Laktat
- Arterial qanın qaz analizi
- Qan elektrolitləri
- Diareya
- Sepsis
- Metabolik alkaloz
