Multimorbidlik — insanda eyni vaxtda heç biri əsas sayılmayan iki və daha çox xroniki xəstəliyin olmasıdır.
Sinonimlər: Polimorbidlik
Multimorbidlik (polimorbidlik) həyat müddətinin uzanması ilə bağlı müasir təbabətin əsas problemlərindən biridir. Komorbidlikdə həkim bir əsas xəstəliyi və yanaşı xəstəlikləri nəzərdən keçirirsə, multimorbidlikdə bütün xroniki vəziyyətlər bərabərhüquqludur və bir-birinə təsir edir. 65 yaşdan yuxarı bir çox insanda eyni vaxtda bir neçə xroniki diaqnoz olur.
Mahiyyəti
Multimorbidlik ümumi risk amilləri (yaş, siqaret çəkmə, artıq çəki, az hərəkətlilik, xroniki iltihab) səbəbindən, həmçinin bir xəstəliyin digərinin riskini artırması nəticəsində inkişaf edir. Çox vaxt xəstəliklərin «klasterləri» rast gəlinir:
- kardiometabolik — arterial hipertenziya, şəkərli diabet, piylənmə, ürəyin işemik xəstəliyi, xroniki böyrək xəstəliyi;
- psixosomatik — xroniki ağrı, depressiya, həyəcan pozuntuları;
- yaşla bağlı — osteoartrit, osteoporoz, sarkopeniya, görmə və eşitmə pozuntuları, koqnitiv funksiyaların zəifləməsi.
Klinik əhəmiyyəti
Bir neçə xəstəlik olduqda həyat keyfiyyəti aşağı düşür, hospitalizasiya, yıxılma və əlillik riski artır. İnsan çoxlu mütəxəssisə müraciət edir, onların hər biri öz dərmanlarını əlavə edir — beləliklə, dərman qarşılıqlı təsiri və əlavə təsir riski ilə polipraqmaziya yaranır. Bütün tövsiyələrə əməl etmək çətinləşir və müalicəyə riayət azalır.
Yardımın prinsipləri
- müalicənin bir həkim (ailə həkimi, terapevt, geriatr) tərəfindən koordinasiyası;
- bütün dərmanların mütəmadi nəzərdən keçirilməsi və faydası şübhəli olanların ləğvi;
- pasiyentin öz məqsədlərinə üstünlük vermək: onun üçün nə daha vacibdir — ömrün uzadılması, ağrının olmaması, müstəqilliyin qorunması;
- müalicə sxemlərinin sadələşdirilməsi, pasiyentin və yaxınlarının maarifləndirilməsi;
- eyni vaxtda bir çox xəstəlikdə faydalı olan fiziki fəallıq və reabilitasiya.
Hansı xəstəliklərlə əlaqəlidir
Multimorbidliyin tərkibinə ən çox hipertenziya, 2-ci tip diabet, XOAX, ürək çatışmazlığı, xroniki böyrək xəstəliyi, osteoartrit, depressiya və demensiya daxil olur. Klinik tövsiyələr adətən ayrı-ayrı xəstəliklər üçün yazılır, buna görə onların birləşməsində qərarlar fərdi qəbul edilir. Pasiyentin diaqnozların və dərmanların vahid siyahısını aparması və onu hər həkimə göstərməsi faydalıdır.
