İnsanın kökəlmək qorxusundan qidalanmanı kəskin məhdudlaşdırdığı və bədən çəkisini təhlükəli dərəcədə azaltdığı qidalanma pozuntusu.
Nervoz anoreksiya həyat üçün yüksək riskli ağır psixi xəstəlikdir. İnsan kökəlməkdən güclü qorxur, hətta arıqlamış halda özünü kök hesab edir və çəkini hər vasitə ilə azaldır: ac qalır, özünü məşqlərlə yorur, bəzən qusma törədir və ya işlədici dərmanlar qəbul edir. Xəstəlik daha çox yeniyetmə qızlarda başlayır, lakin oğlanlarda və böyüklərdə də rast gəlinir. Onu digər xəstəliklər zamanı iştahanın itməsi — anoreksiya simptomu ilə qarışdırmaq olmaz.
Səbəblər və risk amilləri
Genetik meyillilik, perfeksionizm və narahat şəxsiyyət xüsusiyyətləri, aşağı özünəqiymət, ailə və məktəb yükləri, xarici görünüşə görə təhqir, çəkiyə diqqət tələb edən idman və fəaliyyət növləri (balet, gimnastika, modellik), sərt pəhrizlər əhəmiyyətlidir.
Simptomlar
- bədən çəkisi normadan xeyli aşağıdır (böyüklərdə bədən kütləsi indeksi adətən 17,5-dən aşağı), yeniyetmələrdə boy və çəki əyrilərindən geri qalma;
- yeməkdən imtina, kalori hesablama, qida ilə bağlı ritual, gizlilik;
- öz bədəninin təhrif olunmuş qavranılması;
- aybaşının kəsilməsi, üşümə, saç tökülməsi, quru dəri, bədəndə tüklər;
- başgicəllənmə, huşunu itirmə, seyrək nəbz, qəbizlik.
Diaqnostika
Diaqnozu psixiatr qoyur; eyni zamanda fiziki vəziyyət qiymətləndirilir: ümumi və biokimyəvi qan analizi (kalium, fosfor, maqnezium, qlükoza), elektrokardioqrafiya, uzun sürən hallarda sümük sıxlığı, çünki osteoporoz inkişaf edir.
Müalicə
Əsas məqsəd həkimlərin nəzarəti altında çəkinin və normal qidalanmanın tədricən bərpasıdır. Yeniyetmələr üçün ən effektiv üsul ailə terapiyası, böyüklər üçün isə koqnitiv-davranış terapiyası daxil olmaqla xüsusi psixoterapiya formalarıdır. Dərmanlar köməkçi rol oynayır. Kəskin arıqlamada xəstəxanaya yerləşdirmə lazımdır: bu halda qidalanma qidalanmanın bərpası sindromu — elektrolitlərin təhlükəli dəyişməsi riskinə görə yavaş bərpa olunur.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Huşunu itirmə, nəbzdə fasilələr və ya çox seyrək nəbz, döş qəfəsində ağrı, şüur qarışıqlığı, qıcolmalar, yemək və sudan tam imtina, həmçinin intihar düşüncələri olduqda təcili tibbi yardım (103) çağırın. Yeniyetmənin sürətlə arıqlaması ağırlaşmaları gözləmədən həkimə müraciət üçün səbəbdir.
Üst termin: Qidalanma pozuntusu
Əlaqəli terminlər
- Qidalanma pozuntusu
- Bulimiya
- Amenoreya
- Osteoporoz
- Bradikardiya
- Hipokaliemiya
- Depressiya
- Obsessiv-kompulsiv pozğunluq
