Qidalanma pozuntusu

Qidalanma pozuntuları «pəhriz həvəsi» və ya iradə məsələsi deyil, ciddi xəstəliklərdir. Qida, çəki və bədən forması haqqında fikirlər insanın həyatını idarə etməyə başlayır, qidalanma isə xaotik və ya son dərəcə məhdud olur. Bu pozuntular istənilən cinsdən, yaşdan və çəkidən olan insanlarda rast gəlinir, adətən ilk dəfə yeniyetməlik dövründə özünü göstərir.

Əsas formalar

• nervoz anoreksiya — qidalanmanın sərt məhdudlaşdırılması və təhlükəli dərəcədə aşağı çəki;
• nervoz bulimiya — həddən artıq yemə tutmaları və ardınca «təmizlənmə» (qusma, işlədici dərmanlar, aclıq);
• kompulsiv (tutmaşəkilli) həddən artıq yemə — təmizlənmə olmadan həddən artıq yemə epizodları, çox vaxt piylənməyə gətirir;
• qaçıcı/məhdudlaşdırıcı qida qəbulu pozuntusu — boğulmaq qorxusu, teksturaya ikrah, yeməyə marağın olmaması səbəbindən rasionun kəskin məhdudlaşdırılması, arıqlamaq istəyi ilə bağlı deyil.

Səbəblər və risk amilləri

Genetik həssaslığın, şəxsiyyət xüsusiyyətlərinin (perfeksionizm, narahatlıq, aşağı özünəqiymət), ailə amillərinin, xarici görünüşə görə təhqirin, zorakılıq təcrübəsinin və arıqlıq idealının mədəni təzyiqinin birləşməsi. Tez-tez «başlanğıc nöqtəsi» sərt pəhrizdir.

Simptomlar

Yaxınlar üçün xəbərdarlıq siqnalları: çəki və kalorilər haqqında daimi söhbətlər, yeməkləri buraxmaq, tək yemək, böyük həcmdə qidanın yoxa çıxması, yeməkdən dərhal sonra tualetə getmək, həddən artıq məşqlər, çəkinin kəskin dəyişməsi, aybaşının kəsilməsi, geniş paltarlar, təcrid olunma.

Diaqnostika

Diaqnozu psixiatr qoyur. Eyni zamanda fiziki sağlamlıq qiymətləndirilir: ümumi və biokimyəvi qan analizi (kalium, natrium, maqnezium, fosfor, qlükoza), elektrokardioqrafiya, lazım olduqda densitometriya, stomatoloq müayinəsi.

Müalicə

Müalicə komanda şəklində aparılır: psixiatr, psixoterapevt, dietoloq, terapevt və ya pediatr. Əsasını psixoterapiya — koqnitiv-davranış terapiyası, yeniyetmələrdə ailə terapiyası təşkil edir. Məqsəd müntəzəm qidalanmanı və sağlam çəkini bərpa etmək, bədənə və qidaya münasibəti dəyişməkdir. Dərmanlar (məsələn, antidepressantlar) bəzi formalarda və yanaşı depressiyada həkimin qərarı ilə tətbiq olunur. Ağır vəziyyətdə xəstəxanaya yerləşdirmə lazımdır.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

Huşunu itirmə, ürək işində fasilələr, döş qəfəsində ağrı, qıcolmalar, qanlı qusma, şüur qarışıqlığı, yemək və sudan tam imtina və ya intihar düşüncələri zamanı təcili tibbi yardım (103) çağırın.