Arterial təzyiq və nəbzin uzanmış vəziyyətdə və şaquli vəziyyətə keçdikdən sonra ölçüldüyü, onların tənzimlənməsinin pozuntularını aşkar edən funksional test.
Ortostatik sınaq ürək-damar və vegetativ sinir sisteminin ayağa qalxmağa necə uyğunlaşdığını göstərir. Normada şaquli vəziyyətə keçdikdə ayaq damarları daralır, nəbz bir qədər tezləşir, təzyiq isə sabit qalır. Tənzimləmə pozulduqda təzyiq düşür və ya nəbz həddən artıq sürətlənir, bu da başgicəllənmə, gözlərin qaralması və huşunu itirmə ilə özünü göstərir.
Göstərişlər
- ayağa qalxarkən başgicəllənmə və gözlərin qaralması, huşunu itirmə və huşunu itirməyə yaxın vəziyyətlər;
- ortostatik hipotenziyadan şübhə, o cümlədən yaşlılarda, şəkərli diabet və Parkinson xəstəliyi zamanı;
- postural ortostatik taxikardiya sindromundan şübhə;
- vegetativ disfunksiyanın qiymətləndirilməsi;
- təzyiqi aşağı salan dərmanların tolerantlığına nəzarət.
Əks-göstərişlər
Sınaq kəskin vəziyyətlərdə — kəskin koronar sindrom, insult, ağır aritmiyalar zamanı, həmçinin insan təhlükəsiz dayana bilmədikdə aparılmır.
Hazırlıq
Müayinə səhər, ac qarına və ya yüngül səhər yeməyindən 2–3 saat sonra, qəhvə, tünd çay və siqaretsiz aparılır. Qəbul edilən bütün dərmanlar barədə həkimə xəbər vermək lazımdır; onları özbaşına dayandırmaq olmaz.
Necə aparılır
Pasiyent ən azı 5 dəqiqə sakit uzanır, sonra təzyiq və nəbz ölçülür. Sonra o, ayağa qalxır və göstəricilər 1-ci və 3-cü dəqiqələrdə, postural taxikardiyadan şübhə olduqda isə 10 dəqiqəyə qədər yenidən qeyd edilir. Daha dəqiq variant fırlanan masada passiv sınaqdır (tilt-test): pasiyent daimi EKQ və təzyiq nəzarəti altında əzələlərin iştirakı olmadan şaquli vəziyyətə gətirilir.
Ayaq üstə durmanın ilk 3 dəqiqəsində sistolik təzyiq 20 mm c.s. və daha çox və ya diastolik təzyiq 10 mm c.s. və daha çox azaldıqda ortostatik hipotenziya diaqnozu qoyulur. Postural taxikardiya sindromu üçün təzyiqin əhəmiyyətli düşməsi olmadan nəbzin dəqiqədə 30 vuruş və daha çox artması xarakterikdir.
Mümkün hisslər
Sınaq zamanı başgicəllənmə və ya zəiflik yarana bilər, buna görə yanında həmişə tibb işçisi olur, huşunu itirməyə yaxın vəziyyətdə isə müayinə dayandırılır. Yıxılma riskinə görə sınağı evdə nəzarətsiz, xüsusən yaşlılarda təkrarlamaq məsləhət deyil. Huşunu itirmə döş ağrısı, güclü ürəkdöyünmə, təngnəfəslik ilə müşayiət olunarsa və ya fiziki yüklənmə zamanı baş veribsə, təcili tibbi yardım (103) çağırın.
Əlaqəli terminlər
- Ortostatik hipotenziya
- Postural ortostatik taxikardiya sindromu
- Huşunu itirmə
- Vazovaqal sinkop
- Vegetativ disfunksiya
- Başgicəllənmə
- Arterial təzyiqin sutkalıq monitorinqi
- Taxikardiya
