Parkinsonizm

Parkinsonizm bir xəstəlik deyil, beynin dofamin yollarının və bazal qanqliyaların işi pozulduqda yaranan simptomların birləşməsidir. Ən çox rast gəlinən səbəb Parkinson xəstəliyidir, lakin oxşar mənzərə proqnozu və müalicəni müəyyən edən digər vəziyyətlərdə də olur. Sindromun mütləq əlaməti bradikineziyadır: hərəkətlər yavaşlayır, onların amplitudası tədricən kiçilir.

Səbəblər və risk amilləri

• Parkinson xəstəliyi — riski yaşla artan neyrodegenerativ xəstəlik.
• Dərman mənşəli parkinsonizm: antipsixotiklər, bəzi qusmaəleyhinə preparatlar (metoklopramid), dofamin ehtiyatlarını tükədən preparatlar.
• Damar parkinsonizmi — beynin çoxsaylı kiçik infarktlarında; ayaqlarda yeriş pozuntuları üstünlük təşkil edir.
• Atipik parkinsonizm: multisistem atrofiya, proqressiv nüvəüstü iflic, Levi cisimcikli demensiya, kortikobazal degenerasiya.
• Nadir hallarda — normotenziv hidrosefaliya, Vilson-Konovalov xəstəliyi, toksik zədələnmələr (manqan, dəm qazı), kəllə-beyin travmasının fəsadları.

Simptomlar

• Hərəkətlərin yavaşlaması və kasadlaşması, xırda xətt, az ifadəli mimika, zəif səs.
• Rigidlik — əzələlərin gərginliyi, passiv hərəkətlərə müqavimət.
• Hərəkət zamanı azalan əlin sakitlik tremoru.
• Xırda addımlarla sürüşkən yeriş, donub qalmalar, yıxılmalar.
• Qeyri-motor təzahürlər: iybilmənin zəifləməsi, qəbizlik, yuxu pozuntuları, depressiya, ortostatik hipotenziya, koqnitiv pozuntular.

Diaqnostika

Diaqnozu nevroloq müayinə əsasında qoyur. Qəbul edilən bütün dərmanlar mütləq təhlil olunur. Baş beynin maqnit-rezonans tomoqrafiyası damar dəyişikliklərini, hidrosefaliyanı və atipik formaların əlamətlərini aşkar etməyə kömək edir. Mürəkkəb hallarda dofamin daşıyıcısının müayinəsi (SPECT), levodopaya cavabın qiymətləndirilməsi istifadə olunur; gənc xəstələrdə Vilson-Konovalov xəstəliyi istisna edilir.

Müalicə

Taktika səbəbdən asılıdır. Dərman mənşəli parkinsonizmdə həkim mümkün olduqda günahkar preparatı ləğv edir və ya dəyişdirir. Parkinson xəstəliyində levodopa preparatları, dofamin reseptorlarının aqonistləri, MAO-B inhibitorları və digərləri tətbiq edilir; atipik formalar müalicəyə daha zəif cavab verir. İstənilən formada müntəzəm fiziki fəallıq, müalicəvi bədən tərbiyəsi, loqoped və erqoterapevtlə məşğələlər, yıxılmaların profilaktikası zəruridir. Preparatları yalnız həkim seçir.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

Hərəkətliliyin kəskin pisləşməsi, nəzərəçarpan gərginlik və çaşqınlıqla yüksək hərarət (xüsusilə antiparkinson preparatlarının ləğvindən və ya dozasının dəyişdirilməsindən sonra, yaxud antipsixotiklər fonunda), travma ilə yıxılmalar, boğulma ilə udma çətinliyi zamanı təcili yardım lazımdır. Ətrafda qəfil zəiflik və ya nitq pozğunluğu zamanı təcili tibbi yardım (103) çağırın.