Həddindən artıq prolaktin hasil edən xoşxassəli hipofiz şişi; hormonal aktiv hipofiz adenomalarının ən çox rast gəlinən növü.
Prolaktinoma hipofizin ön payının xoşxassəli adenomasıdır; onun hüceyrələri həddindən artıq prolaktin hasil edir. Ölçüsünə görə mikroprolaktinomalar (10 mm-dən kiçik) və makroprolaktinomalar (10 mm və daha böyük) fərqləndirilir. Yüksək prolaktin cinsi hormonların hasilini zəiflədir, böyük şiş isə ətraf strukturlara, ilk növbədə görmə sinirlərinin çarpazlaşmasına təzyiq göstərə bilər. Bədxassəli prolaktinomalar son dərəcə nadirdir.
Səbəblər və risk amilləri
Dəqiq səbəb məlum deyil. Qadınlarda daha çox mikroadenomalar, kişilərdə isə makroadenomalar tapılır, bu, ehtimal ki, kişilərin həkimə gec müraciət etməsi ilə bağlıdır. Halların kiçik bir hissəsi irsi sindromlarla (məsələn, 1-ci tip çoxsaylı endokrin neoplaziya) əlaqəlidir.
Simptomlar
- qadınlarda — aybaşı pozğunluğu və ya kəsilməsi, döşdən ifrazat, sonsuzluq, cinsi istəyin azalması;
- kişilərdə — cinsi istəyin zəifləməsi, erektil disfunksiya, süd vəzilərinin böyüməsi, sonsuzluq;
- hər iki cinsdə uzunmüddətli gedişatda — sümük sıxlığının azalması;
- makroadenomada — baş ağrıları, görmə sahələrinin daralması (yan hissələrin itməsi), digər hipofiz hormonlarının çatışmazlığı əlamətləri.
Diaqnostika
Hazırlıq qaydalarına riayət etməklə prolaktin təyin edilir, hamiləlik, hipotireoz, dərmanların təsiri və makroprolaktinemiya istisna olunur. Əsas vizual müayinə üsulu hipofizin kontrastlı maqnit-rezonans tomoqrafiyasıdır. Böyük şişdə oftalmoloq görmə sahələrini yoxlayır, hipofizin digər hormonları qiymətləndirilir.
Müalicə
Əksər şişlərdən fərqli olaraq, prolaktinoma ilk növbədə dərmanlarla müalicə olunur: dofamin aqonistləri (kabergolin, bromokriptin) xəstələrin çoxunda prolaktini normallaşdırır və şişi, o cümlədən böyük şişi kiçildir. Burun yolu ilə (transnazal) əməliyyat dərmanlara dözümsüzlük və ya onların səmərəsizliyi zamanı, daha nadir hallarda şüa terapiyası nəzərdən keçirilir. Simptomsuz mikroprolaktinoma bəzən yalnız müşahidə tələb edir. Hamiləlik baş verdikdə taktika mütləq endokrinoloqla müzakirə olunmalıdır.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
- qəfil çox güclü baş ağrısı, görmənin kəskin pisləşməsi və ya ikiləşməsi, qusma, huşun qarışıqlığı — təcili tibbi yardım (103) çağırın: şişə qansızma (hipofiz apopleksiyası) ola bilər;
- görmə sahələrinin sürətlə daralması;
- böyük şişin müalicəsi fonunda burundan şəffaf maye axması.
Üst termin: Hipofiz adenoması
Əlaqəli terminlər
- Hipofiz adenoması
- Prolaktin
- Hiperprolaktinemiya
- Hipofizin mikroadenoması
- Maqnit-rezonans tomoqrafiya
- Qalaktoreya
- Amenoreya
- Görmə pozğunluğu
