Simptomları saxlayan uyğunsuz düşüncələri və davranış modellərini tanımağa və dəyişməyə kömək edən strukturlaşdırılmış psixoterapiya növü.
Sinonimlər: KDT
Koqnitiv-davranış terapiyası (KDT) ən çox öyrənilmiş psixoterapiya üsullarından biridir. Onun əsas ideyası budur ki, hisslər və hərəkətlər böyük ölçüdə insanın hadisələri necə şərh etməsindən asılıdır. Təhrif olunmuş, avtomatik fikirlər («məndən heç nə alınmayacaq», «bu mütləq infarktdır») narahatlığı və ruh düşkünlüyünü gücləndirir, qaçma və digər vərdiş halına gəlmiş reaksiyalar isə problemi möhkəmləndirir. KDT bu əlaqələri görməyi və dəyişməyi öyrədir.
Göstərişlər
KDT klinik tövsiyələrdə aşağıdakı hallarda birinci seçim üsulu və ya müalicənin vacib hissəsi kimi göstərilir:
- depressiya və həyəcan pozuntuları, panik pozuntu, fobiyalar;
- obsessiv-kompulsiv pozğunluq və posttravmatik stress pozuntusu (xüsusi travmaya yönəlmiş proqramlar şəklində);
- yuxusuzluq (insomniya üçün KDT xroniki yuxusuzluğun əsas müalicəsi sayılır);
- bulimiya və digər qidalanma pozuntuları;
- asılılıqlar, xroniki ağrı, somatoform pozuntular.
Necə aparılır
Terapiya qısamüddətli və konkretdir: adətən həftədə bir dəfə 45–60 dəqiqəlik 8–20 görüş, fərdi, qrupda və ya onlayn. Mütəxəssis və pasiyent birlikdə məqsədləri müəyyən edir, vəziyyətləri təhlil edir, fikirləri yazır və onları faktlarla yoxlayır. Vacib hissə ev tapşırıqlarıdır: gündəliklər, davranış eksperimentləri, qorxulu vəziyyətlərlə tədricən qarşılaşma (ekspozisiya), problem həlli və rahatlama bacarıqlarının öyrənilməsi. Obsessiv-kompulsiv pozğunluqda ritualların qarşısının alınması ilə ekspozisiya tətbiq olunur.
Effektivlik və risklər
Yüngül və orta depressiyada və bir çox həyəcan pozuntularında KDT effektivliyə görə dərmanlarla müqayisə edilə bilər, terapiyada qazanılan bacarıqlar isə residiv riskini azaldır. Ağır depressiya, bipolyar pozuntu, şizofreniya zamanı ondan dərmanların yerinə deyil, onlarla birlikdə istifadə olunur. Ciddi əlavə təsirləri yoxdur, lakin ekspozisiyanın əvvəlində narahatlıq müvəqqəti arta bilər — bu, terapevtlə müzakirə edilməli olan gözlənilən haldır. Nəticə mütəxəssisin ixtisasından və pasiyentin fəal iştirakından asılıdır.
Üst termin: Psixoterapiya
Əlaqəli terminlər
- Psixoterapiya
- Depressiya
- Həyəcan pozuntusu
- Obsessiv-kompulsiv pozğunluq
- Panik atak
- Posttravmatik stress pozuntusu
- Yuxusuzluq
- Bulimiya
