Quduzluq

Quduzluq baş və onurğa beynini zədələyən kəskin virus infeksiyasıdır. Simptomlar yarandıqdan sonra xəstəlik demək olar ki, həmişə ölümlə nəticələnir, buna görə dişləmədən sonra dərhal profilaktika həlledici əhəmiyyət daşıyır. Vaxtında başlanan postekspozisiya vaksinasiyası xəstəliyin qarşısını etibarlı şəkildə alır.

Səbəblər və risk amilləri

Törədici Lyssavirus cinsinə aid virusdur. O, xəstə heyvanın tüpürcəyi ilə dişləmə, cırmaqlama və ya zədələnmiş dərinin və selikli qişaların tüpürcəklə bulaşması zamanı ötürülür. Mənbələr: sahibsiz itlər və pişiklər, tülkülər, canavarlar, çaqqallar, yarasalar; Azərbaycanda, regionun bir çox ölkəsində olduğu kimi, heyvanlarda quduzluq halları qeydə alınmaqda davam edir. Baş, boyun, əl nahiyəsinə və çoxsaylı dişləmələr xüsusilə təhlükəlidir. İnkubasiya dövrü adətən 1–3 aydır, lakin bir neçə gündən bir ilə və daha çox ola bilər.

Simptomlar

• ilkin dövr: sağalmış dişləmə yerində ağrı, göynəmə, qaşınma, qızdırma, narahatlıq, yuxusuzluq;
• oyanma dövrü: sudan qorxma (su içməyə çalışdıqda və hətta suyu gördükdə udlaq spazmları), hava axınından qorxma, işıqdan qorxma, aqressiya tutmaları, hallüsinasiyalar, güclü ağız suyu axması;
• iflic dövrü: ifliclər, tənəffüs pozğunluğu, koma.

Diaqnostika

İnsanda diaqnoz dişləmə anamnezi və klinik əlamətlərə görə qoyulur, laborator yolla (tüpürcəyin PZR-i, dəri bioptatının, onurğa beyni mayesinin müayinəsi) təsdiqlənir. Lakin dişləmədən sonra analizləri gözləmək olmaz — profilaktika dərhal başlanır.

Müalicə və təcili profilaktika

İnkişaf etmiş quduzluğun effektiv müalicəsi yoxdur. Şübhəli heyvanla təmasdan sonra:

• yaranı dərhal ən azı 15 dəqiqə sabun və axar su ilə yumaq, antiseptiklə işləmək;
• həmin gün travmatoloji məntəqəyə və ya infeksionistə müraciət etmək;
• həkim antirabik vaksin kursu və ağır dişləmələrdə antirabik immunoqlobulinin yeridilməsi barədə qərar verəcək;
• lazım olduqda tetanusun profilaktikası aparılır.

Heyvan əlçatandırsa, onun üzərində baytar müşahidəsi qurulur, lakin bu, vaksinasiyaya başlamağa mane olmur.

Profilaktika

Ev heyvanlarının peyvəndlənməsi, vəhşi və sahibsiz heyvanlarla təmasdan qaçmaq, baytarlar, ovçular, səyyahlar üçün təmasdan əvvəl vaksinasiya.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

Heyvanın hər hansı dişləməsi, cırmaqlaması və ya zədələnmiş dərini yalaması simptomları gözləmədən həmin gün yardım üçün müraciət etməyə əsasdır. Dişləmədən sonra insanda sudan qorxma, qıcolmalar, oyanma yaranarsa, təcili tibbi yardım (103) çağırın.