Striyalar

Striyalar, yaxud çatlar dermanın kollagen və elastik lifləri gərginliyə davam gətirməyib qırıldıqda yaranan nazik dəri zolaqlarıdır. Mahiyyətcə bunlar nazik epidermislə örtülmüş çapıqlardır. Təzə striyalar (qırmızı, striae rubrae) çəhrayı, qırmızı və ya bənövşəyi, bir qədər qabarıq olur; zaman keçdikcə solğunlaşır, ağımtıl, batıq və qırışıq görünüş alır (ağ, striae albae). Çatlar sağlamlıq üçün təhlükəli deyil, lakin bəzən endokrin pozuntuya işarə edir.

Səbəblər və risk amilləri

• Hamiləlik — qadınların əksəriyyətində, xüsusən üçüncü trimestrdə qarında, döşlərdə, budlarda çatlar yaranır.
• Çəkinin sürətlə artması və ya azalması, piylənmə.
• Yeniyetməlikdə sürətli boy artımı, əzələ kütləsinin kəskin artması.
• Qlükokortikoidlərin — daxilə və ya güclü məlhəm şəklində — uzunmüddətli istifadəsi.
• İtsenko–Kuşinq sindromu (kortizol artıqlığı), Marfan sindromu və digər birləşdirici toxuma xəstəlikləri.
• İrsi meyl.

Simptomlar

Qarında, budlarda, sağrılarda, döşlərdə, çiyinlərdə eni bir neçə millimetrdən 1 sm-ə qədər, uzunluğu bir neçə santimetr olan paralel zolaqlar. Yaranma mərhələsində yüngül qaşınma və gərginlik hissi ola bilər. Çatlar ağrı törətmir.

Diaqnostika

Diaqnoz müayinə zamanı qoyulur. Qarında və böyürlərdə enli (1 sm-dən çox) al-bənövşəyi striyalar, xüsusən üzün yumrulaşması, qarında və boyunda piy toplanması, təzyiqin yüksəlməsi, əzələ zəifliyi, göyərmələrlə birlikdə olduqda diqqət çəkməlidir. Belə halda həkim kortizol artıqlığına müayinə təyin edir.

Müalicə

Çatları tamamilə aradan qaldırmaq mümkün deyil, lakin onları xeyli az nəzərəçarpan etmək olar. Təzə qırmızı striyalar köhnə ağ striyalardan daha yaxşı düzəlir. Yerli retinoidlər (hamiləlik və əmizdirmə dövründə əks-göstərişdir), damar və fraksion lazerlər, mikroiynə terapiyası, radiotezlik üsulları tətbiq olunur. Üsulu və prosedurların sayını dermatoloq müəyyən edir. «Çatlara qarşı» kremlər dərinin nəmliyini yaxşılaşdıra bilər, lakin striyaların qarşısını etibarlı şəkildə aldığı sübut olunmayıb.

Profilaktika

Bədən çəkisinin tədricən dəyişməsi, müntəzəm fiziki fəallıq, hamiləlikdə çəki artımına nəzarət, hormonlu məlhəmlərlə özünümüalicədən imtina.

Nə vaxt həkimə müraciət etməli

Təcili yardım tələb olunmur. Striyalar görünən səbəb olmadan yaranırsa, sürətlə çoxalırsa, enli və tünd bənövşəyidirsə, çəki artımı, təzyiqin yüksəlməsi və ya hormonal pozuntunun digər əlamətləri ilə müşayiət olunursa, həmçinin hormonal preparatlarla müalicə fonunda yaranıbsa, həkimə müraciət edin.