Striyalar dərinin sürətlə dartılması və ya hormonal dəyişikliklər nəticəsində yaranan xətti, atrofik zolaqlardır. Sağlamlıq üçün təhlükəli deyil; təzə qırmızı striyalar köhnə ağ striyalardan daha yaxşı müalicəyə cavab verir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Dəri çatları
- stria distensae
- «hamiləlik zolaqları»
- atrofik zolaqlar
Xəstəlik haqqında
Striyalar dərinin orta qatında – dermada – kollagen və elastik liflərin dartılması və qırılması nəticəsində yaranan xətti zolaqlardır. Dəri sürətlə və ya uzun müddət dartıldıqda, eləcə də hormonların təsiri ilə birləşdirici toxuma liflərinin quruluşu pozulur, onların yerində nazik, elastikliyini itirmiş sahə qalır. Üstdəki epidermis nazikləşir, zolaq yerində dəri bir qədər çökək və yumşaq olur.
Təzə striyalar çəhrayı, qırmızı və ya bənövşəyi rəngdə olur, bəzən qaşınır. Zaman keçdikcə onlar solur, ağımtıl, sədəfli zolaqlara çevrilir və daha az nəzərə çarpır. Striyalar ən çox qarın, budlar, sağrı, süd vəziləri, çiyinlər və bel nahiyəsində yaranır.
Striyalar həm qadınlarda, həm də kişilərdə rast gəlinir; hamilə qadınların və yeniyetmələrin böyük hissəsində müəyyən dərəcədə dəri çatları əmələ gəlir. Bu, ilk növbədə kosmetik problemdir və sağlamlığa təhlükə yaratmır. Lakin enli, tünd bənövşəyi striyalar, xüsusən görünən səbəb olmadan yarandıqda, orqanizmdə kortizolun artıqlığı ilə bağlı xəstəliklərin əlaməti ola bilər və müayinə tələb edir.
Səbəbləri
Striyaların yaranmasında iki amil əsas rol oynayır: dərinin mexaniki dartılması və birləşdirici toxumaya hormonların, ilk növbədə qlükokortikoidlərin təsiri. Bu hormonlar dərinin kollagen hasil edən hüceyrələrinin fəaliyyətini zəiflədir, dəri dartılmaya daha həssas olur. Əsas səbəblər və risk amilləri:
- hamiləlik – striyalar adətən hamiləliyin ikinci yarısında, qarnın sürətlə böyüdüyü dövrdə yaranır; ilk hamiləlik, gənc yaş, iri döl, çoxdöllü hamiləlik və çəkinin çox artması riski yüksəldir;
- yeniyetməlik – sürətli boy artımı və hormonal dəyişikliklər fonunda budlarda, sağrıda, beldə və süd vəzilərində zolaqlar yaranır;
- çəkinin sürətlə dəyişməsi – piylənmə, qısa müddətdə kökəlmə və ya kəskin arıqlama;
- əzələ kütləsinin sürətli artımı – bodibildinqdə, xüsusən anabolik steroidlərdən istifadə edildikdə, çiyin və döş nahiyəsində;
- qlükokortikoidlərin uzunmüddətli qəbulu – tablet və ya inyeksiya şəklində, eləcə də güclü hormonlu kremlərin nəzarətsiz, uzun müddət, xüsusən dəri büküşlərinə sürtülməsi;
- Kuşinq sindromu (Kuşinq sindromu) – hipofiz və ya böyrəküstü vəzilərin xəstəliyi nəticəsində kortizolun artıq hasil olunması; bu zaman striyalar enli və tünd bənövşəyi olur;
- birləşdirici toxumanın irsi xəstəlikləri – Marfan və Elers-Danlos sindromları;
- irsi meyl – ana və bacılarda striyaların olması riski artırır, çünki dərinin elastikliyi qismən irsən ötürülür.
Təsnifat
Striyalar yaşına, rənginə və yaranma səbəbinə görə fərqləndirilir. Bu bölgü müalicə üsulunun seçilməsi üçün vacibdir.
- qırmızı striyalar (striae rubrae) – təzə zolaqlar; çəhrayı, qırmızı və ya bənövşəyi olur, bir qədər qabarıq ola bilər, bəzən qaşınır; bu mərhələdə dəridə damar və iltihab komponenti var, müalicəyə daha yaxşı cavab verir;
- ağ striyalar (striae albae) – köhnə, solmuş, atrofik zolaqlar; dəri nazik, çökək və xırda qırışlı olur; görünüşünü yalnız qismən yaxşılaşdırmaq mümkündür;
- hamiləlik striyaları (striae gravidarum) – qarında, göbək ətrafında, budlarda və süd vəzilərində yaranır;
- enli bənövşəyi striyalar – hiperkortisizmə (orqanizmdə kortizolun artıqlığına) xas ola bilər, adətən qarında, budlarda və qoltuq nahiyəsində yerləşir;
- tünd striyalar – tünd dəri tipli insanlarda rast gəlinir və piqmentasiya ilə müşayiət olunur.
Klinik mənzərə
Striyalar adətən ağrı vermir, onları xarakterik görünüşünə görə tanımaq asandır. Əsas əlamətlər:
- dəridə paralel yerləşən, dəri xətləri boyunca uzanan xətti zolaqlar;
- zolaqlar yaranmazdan əvvəl və təzə mərhələdə dərinin gərginlik hissi, yüngül qaşınma;
- təzə zolaqlarda çəhrayı-bənövşəyi rəng, bəzən bir qədər qabarıqlıq;
- köhnə zolaqlarda ağımtıl, sədəfli rəng, nazik və bir qədər çökək dəri;
- zolaqların üzərində dəri relyefinin dəyişməsi, xırda qırışlar, tüklərin olmaması;
- günəşdə qaralmış dəri fonunda ağ zolaqların daha qabarıq görünməsi – striya sahəsində dəri demək olar ki, qaralmır.
Hamiləlikdə striyalar adətən ikinci yarıda qarında görünür və tez-tez qaşınma ilə müşayiət olunur. Yeniyetmə qızlarda zolaqlar çox vaxt budlarda, sağrıda və süd vəzilərində, oğlanlarda isə bel və çiyin nahiyəsində yaranır.
Həkimə gecikmədən müraciət etmək lazımdır, əgər:
- görünən səbəb olmadan enli, tünd bənövşəyi striyalar sürətlə əmələ gəlir;
- striyalarla yanaşı üzün yumrulaşması, qarında və boyun arxasında piy toplanması, əzələ zəifliyi, asan göyərmələr, yüksək arterial təzyiq, qanda şəkərin artması qeyd olunur;
- uşaqda striyalar kökəlmə və boy artımının ləngiməsi ilə birlikdə yaranır;
- hamiləlikdə qaşınma çox güclüdür, ovuclara və ayaqaltılara yayılır və ya səpgi ilə müşayiət olunur – bu, striyalarla bağlı olmaya bilər və ginekoloq müayinəsi tələb edir.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Striyaların diaqnozu adətən çətinlik törətmir və dermatoloq tərəfindən baxış zamanı qoyulur. Həkimin əsas vəzifəsi zolaqların yaşını və növünü qiymətləndirmək, eləcə də onların arxasında gizlənə biləcək xəstəlikləri istisna etməkdir.
- anamnez – striyaların nə vaxt yarandığı, çəkinin dəyişməsi, hamiləliklər, idman, hormonlu dərmanların və kremlərin istifadəsi, ailədə oxşar hallar;
- baxış – zolaqların rəngi, eni və yerləşməsi; həkim eyni zamanda bədən quruluşuna, piy toxumasının paylanmasına, arterial təzyiqə diqqət yetirir;
- dermatoskopiya və dərinin aparat diaqnostikası – müalicənin planlaşdırılması və nəticələrin müqayisəsi üçün; foto-sənədləşdirmə dinamikanı izləməyə kömək edir;
- hormonal müayinələr – qeyri-tipik, sürətlə yaranan enli striyalarda kortizolun təyini, qanda şəkərin və digər göstəricilərin yoxlanılması, endokrinoloq müayinəsi;
- digər müayinələr – uzun boy, oynaqların həddindən artıq hərəkətliliyi, ürək və göz problemləri olduqda birləşdirici toxumanın irsi xəstəliklərini istisna etmək üçün.
Differensial diaqnostika çapıqlar, digər xətti dəri atrofiyaları və hormonlu kremlərin uzunmüddətli istifadəsindən sonra yaranan dəri nazilməsi ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
Striyalar özü sağlamlıq üçün təhlükəli deyil və daxili orqanlarda ağırlaşma vermir. Əsas problemlər bunlardır:
- kosmetik narahatlıq, öz görünüşündən narazılıq və psixoloji diskomfort, xüsusən yeniyetmələrdə;
- striya sahəsində dərinin nazikliyi – bu nahiyə günəşdə qaralmır və travmaya bir qədər həssasdır;
- nəzarətsiz «möcüzəvi» vasitələrdən, evdə aqressiv pilinqlərdən və ixtisassız prosedurlardan sonra dərinin qıcıqlanması, yanıqlar, piqment ləkələri və çapıqlar;
- striyaların səbəbi olan xəstəliyin, məsələn hiperkortisizmin gec aşkar edilməsi – zolaqlara yalnız kosmetik problem kimi baxıldıqda.
Müalicə
Striyaları tam aradan qaldıran üsul yoxdur, lakin onların rəngini, enini və relyefini əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırmaq mümkündür. Təzə, qırmızı striyalar daha yaxşı müalicə olunur, ona görə həkimə erkən müraciət etmək məqsədəuyğundur. Müalicə planı striyaların yaşından, yerləşməsindən, dəri tipindən və pasiyentin vəziyyətindən (hamiləlik, ana südü ilə qidalandırma) asılı olaraq fərdi seçilir.
Səbəbin aradan qaldırılması. Striyalar hormonal xəstəlik, hormonlu dərmanlar və ya sürətli kökəlmə ilə bağlıdırsa, ilk növbədə bu amil nəzarətə alınmalıdır. Həkimin təyin etdiyi hormonlu dərmanları özbaşına dayandırmaq olmaz – bu, yalnız həmin həkimlə razılaşdırılaraq edilir.
Yerli vasitələr:
- yerli retinoidlər – erkən, qırmızı striyalarda kollagen sintezini stimullaşdırır və zolaqların görünüşünü bir qədər azalda bilər; hamiləlik və ana südü ilə qidalandırma dövründə istifadə olunmur, dərini qıcıqlandıra və günəşə həssaslığı artıra bilər;
- hialuron turşusu və sentella ekstraktı tərkibli kremlər – təzə striyalarda köməkçi vasitə kimi; dərinin quruluğunu və qaşınmasını azaldır.
Aparat və inyeksion üsullar (dermatoloq tərəfindən, adətən bir neçə seanslıq kurslarla):
- damar lazerləri və intensiv işıq – qırmızı striyalarda qızartını azaldır;
- fraksion lazerlər – ağ striyaların relyefini və teksturasını yaxşılaşdırır;
- mikroiynə üsulu və radiodalğalı mikroiynə – kollagenin yenilənməsini stimullaşdırır;
- trombositlə zəngin plazma, mezoterapiya – digər üsullara əlavə kimi istifadə olunur.
Tünd dəri tipli insanlarda bəzi lazer prosedurlarından sonra piqment ləkələri yarana bilər, ona görə üsulu və parametrləri yalnız həkim seçməlidir. Hamiləlik zamanı aparat prosedurları adətən doğuşdan sonraya təxirə salınır.
Nə etmək olmaz: «möcüzəvi» kremlərə ümid bağlayıb vaxt itirmək, evdə aqressiv skrab və turşu pilinqləri ilə zolaqları «silməyə» çalışmaq, ixtisası olmayan şəxslərdə lazer və iynə prosedurları etdirmək, hormonlu kremləri striyalara sürtmək – bu, dərinin nazilməsini artırır.
Profilaktika
Striyaların qarşısını tam almaq həmişə mümkün deyil, çünki irsi meyl mühüm rol oynayır. Lakin riski azaltmaq olar:
- çəkinin kəskin dəyişməsindən qaçmaq, arıqlamağı və çəki artımını tədricən etmək;
- hamiləlikdə çəki artımına həkimlə birlikdə nəzarət etmək;
- dərini müntəzəm nəmləndirmək – bu, quruluğu və qaşınmanı azaldır;
- hormonlu kremləri yalnız həkim təyinatı ilə, qısa müddətə və göstərilən nahiyəyə istifadə etmək;
- idmanda yükü tədricən artırmaq, anabolik steroidlərdən imtina etmək;
- yeniyetmələrdə balanslaşdırılmış qidalanma və müntəzəm fiziki aktivlik;
- təzə zolaqlar yarandıqda gecikmədən dermatoloqa müraciət etmək.
Hamiləlikdə yağ və kremlərin striyaların qarşısını tam aldığı sübut olunmayıb, lakin onlar dərinin quruluğunu və qaşınmasını azaldır.
Hansı həkimə müraciət etməli
Striyaların müalicəsi ilə dermatoloq məşğul olur. Hormonal xəstəliyə şübhə olduqda endokrinoloqun, hamiləlikdə isə ginekoloqun məsləhəti lazımdır; uşaq və yeniyetmələri əvvəlcə pediatr müayinə edir.
Yadda saxla!
Striyalar zərərsizdir, lakin müalicəyə ən yaxşı cavab onların təzə – qırmızı – dövründə alınır.
- Müalicəyə başlamaq istəyirsinizsə, zolaqlar ağarmadan dermatoloqa müraciət edin.
- Səbəbsiz yaranan enli bənövşəyi striyalar hormonal müayinə tələb edir.
- Hamiləlikdə və ana südü ilə qidalandırma dövründə istifadə etdiyiniz istənilən vasitəni həkimlə razılaşdırın.
- Hormonlu kremləri striyalara sürtməyin – onlar dərini daha da nazildir.
Suallar və cavablar
Tamamilə yox olmaları nadirdir. Zaman keçdikcə onlar solur və az nəzərə çarpır, müalicə isə rəngi və relyefi əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırır. Gözləntiləri həkimlə əvvəlcədən müzakirə etmək vacibdir.
Tam qarşısını alan vasitə yoxdur, çünki irsi meyl əsas rol oynayır. Çəki artımına nəzarət, dərinin nəmləndirilməsi və həkimin icazə verdiyi fiziki aktivlik riski azalda bilər. Hamiləlikdə retinoid tərkibli kremlərdən istifadə olunmur.
Kişilərdə striyalar çox vaxt yeniyetməlikdə sürətli boy artımı, çəki artımı və ya əzələ kütləsinin sürətli böyüməsi ilə bağlı olur. Anabolik steroidlərin qəbulu da risk amilidir. Səbəbsiz yaranan enli striyalar isə hormonal müayinə tələb edir.
Seçim striyaların yaşından və rəngindən asılıdır. Qırmızı striyalarda damar lazerləri, ağ striyalarda fraksion lazer və mikroiynə üsulları daha çox istifadə olunur. Ən uyğun planı həkim baxışdan sonra təklif edir.
Təzə striyalarda yüngül qaşınma tez-tez rast gəlinir və dərinin dartılması ilə bağlıdır. Ətirsiz nəmləndirici vasitələr, yumşaq pambıq paltar və çox isti duşdan çəkinmək kömək edir. Qaşınma güclüdürsə, səpgi ilə müşayiət olunursa və ya hamiləlikdə ovuclara və ayaqaltılara yayılırsa, həkimə müraciət etmək lazımdır.
Yeniyetməlik dövründə sürətli boy artımı fonunda yaranan striyalar adətən təhlükəli deyil. Lakin kiçik yaşlı uşaqda, eləcə də kökəlmə, boy artımının ləngiməsi və ya hormonlu kremlərin istifadəsi ilə birlikdə yaranan striyalar pediatr və endokrinoloq müayinəsi tələb edir.
Mövzu üzrə məqalələr
PRF və PRP prosedurları: “öz qanımdandır” təhlükəsizliyə zəmanətdirmi?
Trombositlə zəngin plazma və fibrin, PRP və PRF adları ilə estetik prosedurlarda təqdim olunur. Material pasiyentin qanından hazırlanır.…
İstiqamət: Kosmetologiya
Yaşlanmaya qarşı mioskulptura — visseral terapiya seansları
Sirr deyil ki, qadının gözəlliyi bilavasitə onun sağlamlığı ilə bağlıdır. Təravətli xarici görünüş, sağlam dəri, əla əhval-ruhiyyə —…
İstiqamət: Kosmetologiya
BELOTERO — kontur plastikasında yenilik!
Biz hər il dərimizin vəziyyətinin və xarici görünüşünün dəyişdiyini görürük. Kimdə bu daha tez, kimdə daha yavaş baş…
İstiqamət: Kosmetologiya
Biorevitalizasiya — gəncliyə doğru addım
Dəri əvvəlki görünüşünü itirdikdə və bu zaman adi qulluq vasitələri kömək etmədikdə, biorevitalizasiya prosedurundan istifadə etməyi sınayın.
İstiqamət: Kosmetologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
