Dəmir mübadiləsinin hesablanan göstəricisi: transferrinin dəmirlə dolu olan hissəsi. Dəmir çatışmazlığını dəmir artıqlığından ayırmağa kömək edir.
Sinonimlər: Transferrinin doyma əmsalı
Transferrinin doyma faizi dəmir daşıyan zülal olan transferrinin nə qədərinin dəmirlə tutulduğunu göstərir. Bu göstərici birbaşa ölçülmür: serum dəmiri və zərdabın ümumi dəmirbirləşdirmə qabiliyyəti (ÜDBQ) və ya transferrin konsentrasiyası əsasında hesablanır. Normada daşıyıcının təxminən üçdə biri dəmirlə doludur, qalan tutum ehtiyatda qalır.
Nə üçün təyin edilir
- anemiyanın səbəbini dəqiqləşdirmək, xüsusən iltihab fonunda ferritinin qiymətləndirilməsi çətin olduqda;
- hemoqlobin azalmazdan əvvəl dəmir çatışmazlığını aşkar etmək;
- irsi hemoxromatoz və digər dəmir artıqlığı hallarından şübhələndikdə skrininq və izləmə;
- dəmir preparatları ilə müalicəyə və çoxsaylı qan köçürülməsindən sonra nəzarət.
Hazırlıq
Venadan qan səhər acqarına (8–12 saat yeməksiz) verilir, çünki dəmirin səviyyəsi gün ərzində xeyli dəyişir və yeməkdən sonra yüksəlir. Dəmir preparatları adətən analizdən bir neçə gün əvvəl dayandırılır — müddəti həkimlə razılaşdırın. Bir gün əvvəl spirtli içkilərdən və ağır fiziki yükdən çəkinmək lazımdır.
Normalar
Böyüklərdə transferrinin doyma faizi təxminən 20–45% təşkil edir (kişilərdə yuxarı hədd 50%-ə çata bilər). İstinad intervalları laboratoriyadan, hesablama üsulundan, cinsdən və yaşdan asılıdır, ona görə də nəticə blankındakı dəyərləri əsas götürün.
Kənarlaşmaların səbəbləri
Azalma (adətən 16–20%-dən aşağı) dəmir çatışmazlığı üçün xarakterikdir: xroniki qan itkisi, bol aybaşı, qida ilə dəmirin az daxil olması, sorulmanın pozulması, hamiləlik. Orta dərəcədə aşağı dəyərlər xroniki xəstəliklərin anemiyasında da olur — bu zaman dəmir hüceyrələrdə “ilişib qalır”.
Yüksəlmə (davamlı olaraq 45%-dən yuxarı) irsi hemoxromatozu, talassemiya və tez-tez qan köçürülməsi zamanı dəmir artıqlığını, dəmir preparatlarının həddindən artıq qəbulunu, qaraciyərin kəskin zədələnməsini istisna etməyə əsasdır. Tək yüksək nəticə acqarına təkrar analiz və ferritinin qiymətləndirilməsini tələb edir; təsdiqləndikdə həkim genetik müayinə təyin edə bilər.
Göstərici yalnız ferritin, ümumi qan analizi və klinik mənzərə ilə birlikdə qiymətləndirilir — təkbaşına diaqnoz qoymur.
Əlaqəli terminlər
- Serum dəmiri
- Transferrin
- Zərdabın ümumi dəmirbirləşdirmə qabiliyyəti
- Ferritin
- Dəmir defisitli anemiya
- Hemoxromatoz
- Həll olunan transferrin reseptoru
- Dəmir çatışmazlığı
