Qanda trombositlərin sayının normadan yuxarı artması. Çox vaxt iltihab və ya dəmir çatışmazlığına reaktiv cavabdır, daha nadir hallarda sümük iliyi xəstəliyinin əlamətidir.
Trombositoz trombositlərin sayının normanın yuxarı həddini, adətən 400–450 × 10⁹/l-i aşdığı vəziyyətdir. O, ümumi qan analizində təsadüfən aşkarlanır. Həkimin əsas vəzifəsi trombositozun orqanizmin başqa xəstəliyə reaksiyası (ikincili, reaktiv) və ya sümük iliyindəki şiş prosesinin nəticəsi (birincili) olduğunu anlamaqdır.
Səbəblər və risk amilləri
- reaktiv trombositoz (ən çox rast gəlinir): dəmir çatışmazlığı, kəskin və xroniki infeksiyalar, bağırsaq və oynaqların iltihabi xəstəlikləri, qan itkisi, travmalar və əməliyyatlar, bədxassəli şişlər, dalağın çıxarılmasından sonrakı vəziyyət;
- birincili trombositoz: essensial trombositemiya, həqiqi polisitemiya, birincili mielofibroz, xroniki mieloleykoz, mielodisplastik sindromun bəzi formaları.
Simptomlar
Reaktiv trombositoz adətən əsas xəstəliyin əlamətlərindən başqa heç nə ilə təzahür etmir. Birincili formalarda baş ağrısı, başgicəllənmə, əl və ayaq barmaqlarında göynəmə və qızartı, görmə pozğunluqları, arteriya və venaların trombozları, trombositlərin sayı çox yüksək olduqda isə paradoksal qanaxmaya meyillilik, dalağın böyüməsi mümkündür.
Diaqnostika
Yaxmanın qiymətləndirilməsi ilə təkrar ümumi qan analizi, ferritin və dəmir mübadiləsi göstəriciləri, C-reaktiv zülal, EÇS, gizli infeksiya və ya şişin axtarışı. Səbəb tapılmadıqda və trombositoz davamlı olduqda hematoloq JAK2, CALR, MPL və BCR-ABL mutasiyalarına molekulyar testlər, lazım gəldikdə trepanobiopsiya ilə sümük iliyinin müayinəsini təyin edir.
Müalicə
Reaktiv trombositozda səbəb müalicə olunur: dəmir ehtiyatları bərpa edilir, infeksiya və ya iltihab aradan qaldırılır, bundan sonra trombositlərin sayı normallaşır. Essensial trombositemiyada taktika tromboz riskinə görə müəyyən edilir: antiaqreqantlar (asetilsalisil turşusu), yüksək riskli xəstələrdə isə sitoreduktiv preparatlar, məsələn, hidroksikarbamid tətbiq olunur. Dərmanları və dozalarını hematoloq seçir.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
5 dəqiqədən uzun sürən və ya sakitlikdə keçməyən döş ağrısı, insult əlamətləri (üzün asimmetriyası, qol və ya ayaqda zəiflik, nitqin pozulması), qəfil təngnəfəslik, ayağın ağrılı şişməsi dərhal təcili tibbi yardım (103) çağırmaq üçün əsasdır. Bol qanaxma da təcili yardım tələb edir.
Əlaqəli terminlər
- Trombosit
- Trombositopeniya
- Həqiqi polisitemiya
- Mielofibroz
- Dəmir defisitli anemiya
- Splenektomiya
- Tromboz
- Antiaqreqant terapiya
