Thrombocytus

Sümük iliyinin meqakariositlərindən əmələ gələn, damar zədələndikdə qanaxmanı ilk dayandıran nüvəsiz qan hüceyrəsi fraqmentləri.

Sinonimlər: Qan lövhəciyi

Trombositlər, yaxud qan lövhəcikləri, diametri 2–4 mkm olan ən kiçik formalı qan elementləridir. Onlar tam hüceyrə deyil, sümük iliyinin nəhəng hüceyrələri olan meqakariositlərin sitoplazma fraqmentləridir. Onların əmələ gəlməsini əsasən qaraciyərdə hasil olunan trombopoetin hormonu tənzimləyir. Trombositlər qanda 7–10 gün dövr edir, sonra dalaq və qaraciyərdə parçalanır; istənilən anda bütün trombositlərin təxminən üçdə biri dalaqda olur.

Quruluşu və funksiyası

Trombositin səthində reseptorlar yerləşir; onların köməyi ilə o, damarın zədələnmiş divarına (Villebrand faktorunun iştirakı ilə) və fibrinogen vasitəsilə digər trombositlərə yapışır. Daxilində laxtalanmanı gücləndirən və damarları daraldan maddələrlə dolu qranullar var. Travma zamanı trombositlər bir neçə dəqiqə ərzində ilkin “tıxac” yaradır, onların membranı isə fibrin laxtasının əmələ gəlməsi ilə başa çatan laxtalanma reaksiyaları üçün meydança rolunu oynayır. Bundan əlavə, trombositlər iltihabda və toxumaların sağalmasında iştirak edir.

Klinik əhəmiyyəti

Trombositlərin sayı ümumi qan analizində təyin edilir; böyüklərdə təxmini norma 150–400 × 10⁹/l-dir, dəqiq interval laboratoriyadan asılıdır. Analizator həmçinin trombositin orta həcmini (MPV) hesablayır: iri trombositlər onların sürətlənmiş yenilənməsi və ya bəzi irsi sindromlar üçün xarakterikdir. Trombositlərin funksiyası aqreqasiya müayinəsi ilə qiymətləndirilir. Miokard infarktı və işemik insultun profilaktikası üçün tətbiq edilən antiaqreqantlar — asetilsalisil turşusu, klopidoqrel, tikaqrelor — məhz trombositlərin işinə təsir edir. Trombositlərin ağır çatışmazlığında trombosit kütləsi köçürülür.

Hansı xəstəliklərlə əlaqəlidir

trombositopeniya — sayın azalması: immun trombositopeniya, leykozlar, aplastik anemiya, DDL-sindrom, dalağın böyüməsi;
trombositoz — artım: iltihaba və dəmir çatışmazlığına reaksiya, essensial trombositemiya;
trombositopatiyalar — normal say fonunda funksiyanın pozulması, o cümlədən dərmanlar və böyrək xəstəliyi zamanı;
inkişafında trombositlərin aktivləşməsinin aparıcı rol oynadığı arterial trombozlar: miokard infarktı, işemik insult.