Vitamin D

Vitamin D analizi qanda 25-hidroksivitamin D-ni — orqanizmdə ehtiyatını qiymətləndirməyə imkan verən vitaminin əsas dövr edən formasını təyin edir.

Sinonimlər: 25-hidroksivitamin D, 25(OH)D

Vitamin D ultrabənövşəyi şüaların təsiri ilə dəridə əmələ gəlir və qismən qida (yağlı balıq, yumurta sarısı) və ya əlavələrlə daxil olur. Qaraciyərdə o, 25(OH)D-yə çevrilir — məhz bu forma ölçülür, çünki sabitdir və ümumi ehtiyatı əks etdirir. Aktiv forma olan kalsitriol böyrəklərdə yaranır və kalsium ilə fosforun sorulmasını tənzimləyir, buna görə vitamin D sümüklərin möhkəmliyi və əzələlərin işi üçün vacibdir. Hətta günəşli iqlimdə də çatışmazlıq tez-tez rast gəlinir: insanlar az çöldə olur, dərini paltarla örtür, günəşdən qoruyucu kremlərdən istifadə edir.

Nə üçün təyin edilir

osteoporoz, cüzi travmada tez-tez sınıqlar, sümüklərdə ağrı;
uşaqlarda raxit, böyüklərdə osteomalyasiya əlamətləri;
kalsium, fosfor və ya paratireoid hormonun kənarlaşmaları;
malabsorbsiya sindromu, xroniki böyrək və qaraciyər xəstəliyi, piylənmə;
yaşlı dövr, günəşdə nadir olmaq;
vitamin D mübadiləsinə təsir edən preparatların qəbulu (qlükokortikoidlər, bəzi qıcolma əleyhinə dərmanlar);
vitamin D-nin uzunmüddətli qəbulu zamanı nəzarət.

Risk amilləri olmayan sağlam insanların kütləvi skrininqini tövsiyələrin əksəriyyəti dəstəkləmir.

Hazırlıq

Xüsusi hazırlıq adətən tələb olunmur, lakin qanı səhər acqarına vermək daha yaxşıdır. Vitamin D əlavələri qəbul edilirsə, həkimə dozası və qəbul müddəti bildirilir.

Normalar

Endokrinoloji cəmiyyətlərin qəbul etdiyi təxmini 25(OH)D şərhi:

20 nq/ml-dən (50 nmol/l) az — çatışmazlıq (defisit);
20–30 nq/ml (50–75 nmol/l) — kafi olmayan səviyyə;
30–100 nq/ml (75–250 nmol/l) — kafi səviyyə;
100–150 nq/ml-dən yuxarı — artıqlıq və toksiklik riski.

Hədd göstəriciləri müxtəlif tövsiyələrdə və laboratoriyalarda bir qədər fərqlənir.

Kənarlaşmaların səbəbləri

Aşağı səviyyə günəş çatışmazlığı, qidalanma, tünd dəri, piylənmə, bağırsaqda sorulmanın pozulması, qaraciyər və böyrək xəstəlikləri ilə bağlıdır. Uzunmüddətli çatışmazlıq ikincili hiperparatireoza və sümük kütləsinin itirilməsinə gətirib çıxarır. Yüksək səviyyə demək olar ki, həmişə böyük dozalı əlavələrin nəzarətsiz qəbulu ilə izah olunur və hiperkalsiemiyaya səbəb ola bilər: susuzluq, ürəkbulanma, halsızlıq, böyrəklərdə daş əmələ gəlməsi. Preparatı və bərpa sxemini həkim seçir.