Xroniki böyrək xəstəliyinin terminal mərhələsi

Terminal mərhələ xroniki böyrək xəstəliyinin sonuncu, beşinci mərhələsidir. Böyrəklər artıq mübadilə məhsullarını, artıq mayeni, kaliumu və turşuları xaric edə bilmir, hemoqlobinin və kalsium-fosfor mübadiləsinin normal səviyyəsini saxlamır. Böyrəkəvəzedici terapiya olmadan vəziyyət qaçılmaz olaraq həyat üçün təhlükəli uremiyaya qədər irəliləyir. Vaxtında başlanmış dializ və ya uğurlu transplantasiya ilə insanlar uzun illər yaşayır, işləyir və aktivliyini saxlayır.

Səbəblər və risk amilləri

Terminal mərhələyə ən çox şəkərli diabet və arterial hipertenziya gətirib çıxarır. Digər səbəblər — xroniki qlomerulonefrit, böyrəklərin polikistozu, xroniki pielonefrit və reflüks-nefropatiya, sistem xəstəlikləri (qurdeşənəyi, vaskulitlər), anadangəlmə anomaliyalar. Təzyiqə və şəkərə zəif nəzarət, böyük proteinuriya, siqaret, böyrəklərin kəskin zədələnməsi epizodları, nefrotoksik dərmanların qəbulu terminal mərhələyə keçidi sürətləndirir.

Simptomlar

Güclü zəiflik, iştahanın azalması, ürəkbulanma və qusma, ağızda metal dadı, ağızdan xoşagəlməz iy, dəri qaşınması, ödemlər, təngnəfəslik, ayaqlarda qıcolmalar, yuxu pozğunluğu tipikdir. Sidik miqdarı azala bilər, lakin bəzi xəstələrdə uzun müddət saxlanılır. Anemiya, çətin nəzarət olunan hipertenziya, yüksək kalium səbəbindən ürək ritminin pozulması, sümük zədələnməsi xarakterikdir.

Diaqnostika

Mərhələ kreatininə görə hesablanmış YFS-in 15 ml/dəq/1,73 m²-dən aşağı olması ilə müəyyən edilir. Sidik cövhəri, kalium, natrium, bikarbonatlar, kalsium, fosfor, paratireoid hormon, hemoqlobin, dəmir göstəriciləri, albumin yoxlanılır, EKQ və ExoKQ aparılır.

Müalicə

Böyrəkəvəzedici terapiyanın üç variantı var: hemodializ, peritoneal dializ və əks-göstəriş olmadıqda ən yaxşı həyat keyfiyyəti və müddəti təmin edən böyrək transplantasiyası. Hemodializ üçün əvvəlcədən arteriovenoz fistula formalaşdırılır — onu başlanğıcdan bir neçə ay əvvəl yaratmaq daha yaxşıdır. Paralel olaraq anemiya müalicə olunur (eritropoetin preparatları, dəmir), fosfor və kalsium düzəldilir, həkimin tövsiyəsi ilə kalium, fosfor, duz və maye məhdudlaşdırılmış pəhrizə riayət edilir. Ağır yanaşı xəstəlikləri olan yaşlı xəstələr üçün bəzən konservativ palliativ aparma seçilir.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

• əzələlərdə güclü zəiflik, ürəkdə fasilələr, seyrək nəbz — təhlükəli hiperkaliemiya mümkündür, təcili tibbi yardım (103) çağırın;
• sakitlikdə təngnəfəslik, uzana bilməmək, köpüklü bəlğəm;
• şüur qarışıqlığı, qıcolmalar, sinədə ağrı, fistula və ya kateter nahiyəsində qızdırma və qızartı.