Böyrək transplantasiyası — terminal böyrək çatışmazlığı olan insana canlı qohum və ya ölmüş donordan sağlam böyrəyin köçürülməsi əməliyyatıdır.
Sinonimlər: Böyrək köçürülməsi
Böyrək köçürülməsi böyrəkəvəzedici terapiyanın ən effektiv üsuludur. Dializlə müqayisədə o, orta hesabla ömrü uzadır, həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırır və həftədə bir neçə dəfə çoxsaatlıq prosedurlardan azad edir. Xəstənin öz böyrəkləri adətən çıxarılmır: yeni böyrək qalça nahiyəsinə, qarnın aşağı hissəsinə yerləşdirilir və çanaq damarlarına və sidik kisəsinə birləşdirilir.
Göstərişlər
Xroniki böyrək xəstəliyinin terminal mərhələsi (YFS 15 ml/dəq/1,73 m²-dən aşağı) və ya ona yaxınlaşma. Köçürməni dializ başlanana qədər (preemptiv transplantasiya) və ya dializ müalicəsinin ilk illərində etmək optimaldır.
Əks-göstərişlər
Aktiv bədxassəli şişlər, nəzarət olunmayan infeksiyalar, əməliyyatı həddən artıq riskli edən ağır ürək və ağciyər xəstəlikləri, aktiv narkotik asılılığı, ömürlük dərman qəbuluna riayət edə bilməmək. Qərarı transplantasiya komandası fərdi qaydada qəbul edir; yaş özlüyündə qadağa deyil.
Hazırlıq
Ətraflı müayinə aparılır: qan qrupunun və toxuma uyğunluğunun (HLA), donor antigenlərinə qarşı anticisimlərin təyini, infeksiyalara yoxlama (B və C hepatitləri, HİV, sitomeqalovirus, vərəm), ürəyin qiymətləndirilməsi, onkoloji skrininq, dişlərin sanasiyası, peyvəndləmə. Canlı donor, adətən yaxın qohum, ayrıca hərtərəfli müayinədən keçir: onda bir tam dəyərli sağlam böyrək qalmalıdır. Donorluq qanunla tənzimlənir və yalnız könüllü və təmənnasız mümkündür.
Necə aparılır
Ümumi narkoz altında əməliyyat adətən 3–4 saat davam edir. Cərrah transplantatın böyrək arteriya və venasını qalça damarlarına, sidik axarını isə sidik kisəsinə birləşdirir, çox vaxt müvəqqəti daxili stent qoyur. Canlı donordan olan böyrək bir qayda olaraq dərhal işləməyə başlayır; ölmüş donordan olan isə bəzən bir neçə gündən sonra, bu dövrdə dializ lazım ola bilər.
Mümkün ağırlaşmalar və əməliyyatdan sonrakı həyat
Əsas risk rəddetmədir, buna görə ömürlük immunosupressiv terapiya təyin olunur (kalsinevrin inhibitorları, antimetabolitlər, qlükokortikoidlər); sxemi yalnız transplantoloq seçir. İmmunitetin zəiflədilməsi infeksiyaların, o cümlədən sitomeqalovirus infeksiyasının, dəri şişlərinin, diabetin, təzyiq artımının riskini yüksəldir. Damar trombozu, sidik sızması, limfosele də mümkündür. Kreatinini və qanda dərman konsentrasiyasını müntəzəm yoxlatmaq vacibdir.
Qızdırma, köçürülmüş böyrək nahiyəsində ağrı və ya şişkinlik, sidiyin kəskin azalması, sürətli çəki artımı və ödemlər olduqda təcili transplantoloqa müraciət edin; sakitlikdə təngnəfəslik və ya şüur pozğunluğu zamanı təcili tibbi yardım (103) çağırın.
Əlaqəli terminlər
- Xroniki böyrək xəstəliyinin terminal mərhələsi
- Xroniki böyrək xəstəliyi
- İmmunosupressiv terapiya
- Hemodializ
- Peritoneal dializ
- Sitomeqalovirus infeksiyası
- Kreatinin
- Böyrək
