Combustio MKB-10: T30

Yanıq — yüksək temperatur, kimyəvi maddələr, elektrik cərəyanı və ya şüalanmanın təsirindən dərinin və daha dərin toxumaların zədələnməsidir.

Yanıqlar, xüsusən uşaqlarda ən çox rast gəlinən məişət travmalarındandır. Ağırlıq zədənin dərinliyi, sahəsi (böyüklərdə təxminən «doqquzlar qaydası» ilə və ya bədən səthinin təxminən 1%-ni təşkil edən zərərçəkənin ovucu ilə qiymətləndirilir), yerləşməsi və yaşla müəyyən olunur. Geniş yanıqlar maye itkisi, şok və orqan funksiyalarının pozulması ilə gedən yanıq xəstəliyinə səbəb olur.

Səbəblər və risk amilləri

termik — qaynar su, buxar, alov, isti əşyalar;
kimyəvi — turşular, qələvilər, məişət kimyəvi vasitələri;
elektrik — cərəyanın, o cümlədən ildırımın təsiri;
şüa — günəş şüaları, radiasiya.

Simptomlar

Müasir təsnifat səthi və dərin yanıqları ayırır. I dərəcə — qızartı və ağrı. II dərəcə — şəffaf mayeli qabarcıqlar, güclü ağrı. III dərəcə — dərinin bütün qalınlığının zədələnməsi: ağımtıl, boz və ya qara qartmaq, həssaslıq azalıb. IV dərəcə — əzələlərin, vətərlərin, sümüklərin zədələnməsi. Yanğın zamanı tənəffüs yollarının yanığı səsin xırıldaması, hisli öskürək və təngnəfəsliklə özünü göstərir.

Diaqnostika

Həkim dərinliyi və sahəni qiymətləndirir, tənəffüs yollarına baxır, təzyiqi, nəbzi və sidik ifrazını yoxlayır. Geniş yanıqlarda qan və sidik analizləri, elektrolitlər, qan qazları, elektrotravmadan sonra isə EKQ təyin edilir.

Müalicə

İlk yardım: amilin təsirini dayandırmaq, yanığı 15–20 dəqiqə sərin axar su ilə soyutmaq (buzla yox), ödem yaranana qədər üzük və saatı çıxarmaq, təmiz, yapışmayan sarğı ilə örtmək. Kimyəvi yanıqda uzun müddət su ilə yumaq lazımdır. Qabarcıqları deşmək, yağ, piy, diş pastası sürtmək olmaz. Kiçik səthi yanıqlar müasir yara örtükləri ilə ambulator müalicə olunur. Dərin və geniş yanıqlar yanıq mərkəzində müalicə edilir: infuzion terapiya, ağrısızlaşdırma, nekrektomiya, dəri köçürülməsi, tetanus və infeksiya profilaktikası.

Profilaktika

Uşaqları sobadan və isti mayelərdən uzaq tutun, günəşdən qoruyucu vasitələrdən istifadə edin, kimyəvi maddələri əlçatmaz yerdə saxlayın.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

Zərərçəkənin ovucundan böyük yanıqlarda, dərin yanıqlarda, üz, əl, ayaq, aralıq nahiyəsi və oynaqlar zədələndikdə, elektrik və kimyəvi yanıqlarda, tənəffüs yollarının yanığında, həmçinin uşaq və ya yaşlı insanda hər hansı ciddi yanıqda təcili tibbi yardım (103) çağırın.