Deşici olmayan yaralanmalarda göz almasının kapsulu zədələnməmiş qalır, lakin bu, təhlükəsiz olduqları anlamına gəlmir. Məqalədə belə travmaların necə baş verdiyi və nə etmək lazım olduğu danışılır.
Gözün deşici olmayan yaralanması digər travmalardan onunla fərqlənir ki, göz almasının kapsulu zədələnməmiş qalır. Ən çox belə yaralanmalar buynuz qişanı əhatə edir. Zədə səthi (yad cisim epitelin səthində yerləşdikdə) və ya dərin (yad cisim buynuz qişanın qatına daxil olduqda) ola bilər.
Belə travma gündəlik həyatda, işdə, tikinti və ya təmir zamanı, küləkli havada, hətta adi kosmetika istifadə edərkən də baş verə bilər. Zədə kiçik görünsə də, gözün infeksiyaya və çapıqlaşmaya meylli olması səbəbindən vaxtında oftalmoloqa müraciət vacibdir.
Həkim müayinə keçirəcək, göz almasının vəziyyətini ətraflı qiymətləndirəcək, təcili yardım göstərəcək və müalicə üzrə sonrakı tövsiyələr verəcək. Kompleks yanaşma travma almış görmə orqanının daha tez bərpa olunmasına imkan verir.
Gözün buynuz qişasının və skleranın deşici olmayan yaralanmaları
Buynuz qişanın, konyunktivanın və skleranın deşici olmayan yaralanmalarının səbəbi gözə düşmüş qum hissəcikləri, metal yonqarları, daş qəlpələri, ağac qəlpələri və s. ola bilər. Yad cisimlər epitel örtüyünü zədələyir və infeksiyanın inkişafı üçün şərait yaradır, ona görə də mümkün qədər tez çıxarılmalıdır.
Bəzi pasiyentlərdə yad cisim buynuz qişaya dərindən daxil ola bilər. Onun ətrafında iltihabi proliferativ reaksiya inkişaf edir ki, bu da birləşdirici toxuma liflərinin əmələ gəlməsi ilə müşayiət olunur. Sonuncular çapıqlaşmaya və göz ləkəsinin (bəlmə) formalaşmasına gətirib çıxarır. Ləkə mərkəzdə yerləşərsə, görməyə təsir edə bilər.
Digər mümkün səbəblər arasında kontakt linzaların düzgün istifadə edilməməsi, gözün cızılması, kimyəvi maddələrin sıçraması və ultrabənövşəyi şüa ilə yanıq da yer alır. Hər halda xəstə özbaşına gözə girən cismi çıxarmağa çalışmamalıdır.
Buynuz qişanın və skleranın deşici olmayan yaralanmasının əlamətləri
Buynuz qişanın və skleranın zədələnməsi aşağıdakı simptomlarla təzahür edir:
- güclü ağrı;
- işıq axınına qarşı yüksək həssaslıq, bu da göz almasının qıcıqlanmasını artırır;
- gözyaşarma;
- gözdə yad cisim hissi;
- blefarospazm – gözün dairəvi əzələsinin spastik yığılması, bu da göz qapaqlarının bərk qapanmasına gətirib çıxarır;
- gözün qızarması və görmənin bulanması.
Əlamətlərin şiddəti zədənin dərinliyindən asılıdır, lakin yüngül görünən hallarda da müayinə vacibdir.
Diaqnostika
Oftalmoloq əvvəlcə travmanın necə baş verdiyini soruşur: nə, nə zaman və hansı şəraitdə gözə düşüb. Sonra göz müayinə olunur. Standart diaqnostika bunlardan ibarətdir:
- görmə kəskinliyinin yoxlanması;
- göz qapaqlarının çevrilərək müayinəsi (yad cismin qapaq altında gizlənib-gizlənmədiyini yoxlamaq üçün);
- biomikroskopiya, yəni yarıq lampası ilə buynuz qişanın, konyunktivanın və ön kameranın müayinəsi;
- flüoressein sınağı: boyayıcı maddə damızdırılır və epitel qüsuru parlaq rənglə görünür;
- zərurət olduqda göz dibinin və göz daxili təzyiqinin yoxlanması;
- dərin zədə şübhəsində ultrasəs müayinəsi və ya tomoqrafiya.
Bu müayinələr zədənin dərinliyini, yad cismin yerini və deşici travma olub-olmadığını müəyyən etməyə imkan verir.
Buynuz qişanın və skleranın deşici olmayan yaralanmasında ilk yardım
Yad cisim düşdükdən dərhal sonra gözü təmiz su və ya natrium xloridin fizioloji məhlulu ilə yumaq tövsiyə olunur. Gözü ovuşdurmaq olmaz, çünki bu, epitel qatını daha çox zədələyə bilər. Əgər gözdə ağrı və göz qapaqlarının güclü spazmı davam edirsə, steril sarğı qoymaq olar. Bu hallarda oftalmoloqun təcili konsultasiyası tələb olunur.
Həkim obyektiv müayinə keçirəcək və yad cismin gözün strukturlarına daxil olma dərinliyini qiymətləndirəcək. Müalicə yanaşması zədənin xarakterindən asılıdır:
- Səthi yerləşmiş cisim. Oftalmoloq mikroskop nəzarəti altında gözü antiseptik məhlulla yuyur və cismi çıxarır.
- Fiksasiya olunmuş cisim. Cisim buynuz qişanın dərin qatlarına toxunmursa, mikrocərrahi alətin köməyi ilə çıxarılır.
- Dərin qatlara çatmış cisim. Buynuz qişanın perforasiyası riski mövcuddur. Çıxarılması üzrə cərrahi müdaxilə stasionar şəraitində aparılır.
- Müalicənin davamı. Cisim çıxarıldıqdan sonra infeksiyanın qarşısını almaq və epitelin bərpasını sürətləndirmək üçün müalicə təyin edilir.
Dərmanların növünü və istifadə müddətini yalnız həkim təyin edir.
Müalicə və bərpa
Müalicənin əsas məqsədi infeksiyanın qarşısını almaq, ağrını azaltmaq və buynuz qişanın şəffaflığını qorumaqdır. Bərpa müddəti zədənin dərinliyindən asılıdır.
- İlk saatlarYad cisim çıxarılır, ağrı yerli anesteziya ilə azaldılır, antiseptik məhlullarla işlənir.
- İlk günlərAntimikrob damcılar və lazım gələrsə, ağrıkəsici və qıcıqlanmanı azaldan vasitələr təyin edilir. Gözü ovuşdurmaq, kontakt linza taxmaq olmaz.
- Bir neçə gün – bir neçə həftəSəthi qüsurlar adətən tez epitelləşir. Dərin zədələrdə bərpa daha uzun çəkir.
- NəzarətOftalmoloq bərpanı yarıq lampası ilə izləyir, lazım olarsa, müalicəni dəqiqləşdirir.
İltihab əlamətləri sakitləşdikdən sonra buynuz qişanın regenerasiyasını sürətləndirən vasitələr tövsiyə oluna bilər. Müalicə sxemi həmişə fərdidir.
Mümkün ağırlaşmalar
Vaxtında müalicə olunmadıqda və ya yad cisim dərin yerləşdikdə ağırlaşmalar yarana bilər:
- buynuz qişanın infeksiyası və xora (keratit);
- çapıq və bəlmənin əmələ gəlməsi, görmənin pisləşməsi;
- təkrarlanan epitel eroziyaları;
- perforasiya və gözün daxili strukturlarının zədələnməsi;
- nadir hallarda göz daxili iltihab.
Bu səbəbdən özbaşına müalicəyə cəhd etməmək və gözü müayinə etdirmədən buraxmamaq vacibdir.
Profilaktika
Gözün deşici olmayan yaralanmalarının çoxunu sadə qaydalarla qarşısını almaq olar:
- təmir, tikinti, metal və ağac emalı zamanı mühafizə eynəyi taxın;
- küləkli və tozlu havada eynək və ya qoruyucu maska istifadə edin;
- kontakt linzaları gigiyena qaydalarına uyğun taxın və vaxtında dəyişin;
- uşaqları iti əşyalar, oyuncaq tapança və məişət kimyəvi vasitələrindən qoruyun;
- gözə düşən cismi ovuşdurmayın, təmiz su ilə yuyun və həkimə müraciət edin.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli
Təcili müraciət edin
- gözdə güclü ağrı, görmənin kəskin pisləşməsi və ya itməsi;
- gözə metal qəlpə, şüşə və ya kimyəvi maddə düşməsi;
- gözün qızarması, ifrazat və ya işığa dözümsüzlüyün artması;
- yad cisim hissinin bir neçə saat ərzində keçməməsi;
- gözə zərbə və ya iti əşya ilə yaralanma.
Gözün quruluşu və zədənin təsiri
Buynuz qişa gözün ön hissəsini örtən şəffaf qişadır. O, işığı gözün içərisinə buraxır və görmənin gücünün böyük hissəsini təmin edir. Buynuz qişa bir neçə qatdan ibarətdir: ən üstdə nazik epitel, ortada qalın stroma, içəridə endotel qatı. Epitel çox sinir ucluğu ilə təmin olunduğu üçün səthi zədələr də güclü ağrıya səbəb olur.
Epitel qatı tez bərpa olunur, lakin stroma zədələndikdə şəffaflıq pozula bilər. Çapıq toxuması buynuz qişanın şəffaflığını azaldır və işığın keçməsinə mane olur. Skleranın zədələnməsi isə gözün ağ qatına aiddir və daha dərin proseslə əlaqəli ola bilər. Buna görə hər travmadan sonra oftalmoloq müayinəsi vacibdir.
Uşaqlarda göz travmaları
Uşaqlarda göz travmaları tez-tez baş verir: oyun zamanı qum, qələm, oyuncaq və ya barmaq dəyməsi nəticəsində. Uşaq çox vaxt nə baş verdiyini izah edə bilmir, gözü ovuşdurur, ağlayır və işıqdan qaçır. Belə hallarda valideynlər aşağıdakılara diqqət etməlidirlər:
- uşağın gözünü ovuşdurmasına imkan verməyin;
- gözü təmiz su ilə yumağa çalışın, lakin güc tətbiq etməyin;
- gözə yapışmış cismi çıxarmağa cəhd etməyin;
- uşağı dərhal göz həkiminə aparın;
- uşaqlarda dərmanları özbaşına təyin etməyin, həkim dozanı və müddəti müəyyən edir.
Uşaqlarda müayinə bəzən sedasiya və ya xüsusi şərait tələb edə bilər. Vaxtında müraciət görmənin qorunması üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Kimə uyğun deyil
Diqqət!
Gözə iti və ya yüksək sürətlə uçan cisim (metal qəlpə, şüşə) dəydikdə deşici zədə ehtimalı var. Belə halda gözü yumayın, təzyiq göstərməyin, cismi çıxarmağa çalışmayın və dərhal ən yaxın oftalmoloji yardıma müraciət edin. Özbaşına damcı və ya məlhəm təyin etmək olmaz, dərman yalnız həkim tövsiyəsi ilə istifadə olunur.
Tez-tez Verilən Suallar
İnfeksion iltihab risklərini azaltmaq üçün oftalmoloq antimikrob damcılar təyin edir və istifadə müddətini bildirir. İltihab əlamətləri sakitləşdikdən sonra buynuz qişanın regenerasiyasını sürətləndirmək üçün metabolik vasitələr tövsiyə oluna bilər. Gözü ovuşdurmaq və kontakt linza taxmaq məsləhət deyil.
Buynuz qişa epitelinin zədələnməsini aşkar etmək üçün həkim flüoressein sınağı keçirə bilər. Boyayıcı maddə konyunktivaya damızdırılır, sonra isə mikroskop altında gözün vəziyyəti tədqiq edilir. Qüsur nahiyəsində flüoressein toplanır.
Yad cisimlərin buynuz qişadan, konyunktivadan və ya skleradan çıxarılması yerli anesteziya altında aparılır. Ağrı impulslarının bloklanması həkimə müalicə prosedurunu diqqətlə yerinə yetirməyə imkan verir.
Gözə düşmüş kiçik, səthdə yerləşən toz hissəciyi bəzən gözyaşı və ya təmiz suyla yuyulduqda çıxa bilər. Lakin cisim yapışıbsa, ağrı davam edirsə və ya görmə pisləşirsə, gözü ovuşdurmayın, pinset və ya digər alətlə çıxarmağa çalışmayın, oftalmoloqa müraciət edin.
Səthi zədələrdə görmə adətən tam bərpa olunur. Dərin zədələrdə çapıq və bəlmə formalaşa bilər və bu halda görməyə təsir mümkündür. Nəticə zədənin dərinliyindən və müraciət vaxtından asılıdır.
Şərhlər (0)
Hələ şərh yoxdur. İlk şərhi siz yazın.