Dərini örtən və ağız boşluğu, qırtlaq, qida borusu, bronxlar, uşaqlıq boynunun selikli qişalarını döşəyən yastı epiteli hüceyrələrindən inkişaf edən bədxassəli şişdir.
Sinonimlər: Skvamoz hüceyrəli karsinoma
Yastı hüceyrəli xərçəng (skvamoz hüceyrəli karsinoma) yastı epiteli hüceyrələrindən inkişaf edən bədxassəli şişdir. Belə epiteli dərini örtür və ağız boşluğu, udlaq, qırtlaq, qida borusu, anal kanal, uşaqlıq boynunun selikli qişalarını döşəyir, bronxlarda isə yastı hüceyrəli xərçəng dəyişmiş epitelidən yaranır. Buna görə bu, bir xəstəlik deyil, bir çox orqanda rast gəlinən histoloji tipdir. Dəridə bazaliomadan sonra ikinci ən çox rast gəlinən bədxassəli şişdir.
Səbəblər və risk amilləri
- xroniki ultrabənövşəyi şüalanma (dəri üçün), xərçəngönü vəziyyət kimi aktinik keratoz;
- siqaret çəkmə və spirtli içki qəbulu — ağız boşluğu, qırtlaq, qida borusu, ağciyər xərçəngi üçün əsas amillər;
- yüksək onkogen riskli insan papilloma virusu — uşaqlıq boynu, udlaq və anal kanal xərçəngi üçün;
- uzun müddət sağalmayan yaralar, yanıqdan sonrakı çapıqlar, xroniki xoralar;
- immunosupressiya, o cümlədən orqan transplantasiyasından sonra.
Simptomlar
Lokalizasiyadan asılıdır. Dəridə — həftələr və aylar ərzində böyüyən, üzəri qabıqla örtülən, pulcuqlanan və ya xoralaşan bərk düyün və ya lövhə. Ağızda — sağalmayan xora və ya ağ/qırmızı ləkə. Qırtlaq xərçəngində davamlı xırıltılı səs, qida borusunda — artan udma çətinliyi, ağciyərdə — öskürək və qanhayxırma, uşaqlıq boynunda — təmasdan sonra qanlı ifrazat.
Diaqnostika
Diaqnozun əsası histoloji müayinə ilə biopsiyadır. Yayılma dərəcəsini qiymətləndirmək üçün endoskopiya, regionar limfa düyünlərinin ultrasəs müayinəsi, KT, MRT, PET-KT aparılır; udlaq şişlərində İPV ilə əlaqə (p16 markeri), bəzilərində isə PD-L1 ekspressiyası müəyyən edilir.
Müalicə
Dəri və selikli qişaların lokal şişləri adətən cərrahi yolla çıxarılır; şüa terapiyası da tətbiq olunur. Yerli yayılmış xərçəngdə kimya-şüa müalicəsi, yayılmış xərçəngdə kimyaterapiya, immunoterapiya, hədəf preparatlar istifadə edilir. Planı onkoloq orqanı və mərhələni nəzərə alaraq tərtib edir.
Profilaktika
Siqaretdən imtina, spirtli içkidə mötədillik, dərinin günəşdən qorunması, İPV-yə qarşı peyvənd, servikal skrininq, aktinik keratozda dermatoloq nəzarəti.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Dəridə və ya ağızda xora və ya düyün 3–4 həftədən çox sağalmırsa, səsin xırıltılı olması 3 həftədən artıq davam edirsə, udma çətinliyi və ya qanhayxırma yaranıbsa, həkimə müraciət edin. Güclü qanaxma və ya boğulma olduqda təcili tibbi yardım (103) çağırın.
Üst termin: Xərçəng
Əlaqəli terminlər
- Dəri xərçəngi
- Aktinik keratoz
- Qırtlaq xərçəngi
- Qida borusu xərçəngi
- Uşaqlıq boynu xərçəngi
- Ağciyər xərçəngi
- İnsan papilloma virusu
- Bazalioma
