Çoxillik ultrabənövşəyi şüalanma nəticəsində günəşə açıq dəri sahələrində kələ-kötür, pulcuqlu ləkələr şəklində yaranan xərçəngönü dəri zədələnməsi.
Sinonimlər: Günəş keratozu
Aktinik keratoz ultrabənövşəyi şüalardan zədə toplamış epidermis hüceyrələrinin (keratinositlərin) dəyişməsidir. Ocaqlar adətən 40–50 yaşdan yuxarı, açıq dərili insanlarda üzdə, qulaqlarda, keçəllik olduqda baş dərisində, əlin arxa səthində və ön qollarda yaranır. Xəstəlik xərçəngönü hesab olunur: ocaqların bir hissəsi zamanla yastı hüceyrəli dəri xərçənginə keçə bilər, buna görə müşahidə və müalicə tələb edir.
Səbəblər və risk amilləri
- uzun illər ərzində günəşdə qalma, keçmişdə günəş yanıqları, solyari;
- açıq rəngli dəri, göz və saç, çillərə meyillilik;
- yaşlı yaş, açıq havada iş;
- zəifləmiş immunitet, o cümlədən orqan transplantasiyasından sonra.
Simptomlar
Bir neçə millimetrdən 1–2 sm-ə qədər ölçüdə kələ-kötür ləkələr və ya bir qədər qabarıq lövhələr; çəhrayı, qırmızımtıl və ya dəri rəngində olur, üzəri sıx quru pulcuqlarla örtülür. Onları görməkdən çox əllə hiss etmək asandır. Qaşınma, göynəmə, həssaslıq ola bilər. Çox vaxt ocaqlar bir neçə olur — bu, kanserizasiya sahəsi, yəni günəşdən zədələnmiş geniş dəri sahəsi adlanır.
Diaqnostika
Dermatoloq diaqnozu baxış və dermatoskopiya ilə qoyur. Ocaq bərkiyibsə, sürətlə böyüyürsə, qanayırsa və ya xoralaşırsa, yastı hüceyrəli xərçəngi istisna etmək üçün biopsiya aparılır.
Müalicə
Üsulu həkim ocaqların sayını və yerini nəzərə alaraq seçir:
- maye azotla kriodestruksiya — tək ocaqlar üçün;
- kanserizasiya sahəsinin işlənməsi üçün yerli vasitələr (məsələn, 5-ftoruratsil, imikvimod);
- fotodinamik terapiya;
- küretaj, lazer ablyasiyası, cərrahi kəsilmə.
Müalicədən sonra dəriyə müntəzəm baxış lazımdır, çünki yeni ocaqlar yarana bilər.
Profilaktika
Yüksək SPF-li geniş spektrli günəşdən qoruyucu vasitələr, papaq və dərini örtən geyim, günorta saatlarında günəşdən uzaq durmaq, solyaridən imtina.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Ocaq bərk və ağrılı olubsa, sürətlə böyüyürsə, qanayırsa, sağalmayan xoraya və ya düyünə çevrilibsə, onu tezliklə dermatoloqa və ya onkoloqa göstərin.
Əlaqəli terminlər
- Yastı hüceyrəli xərçəng
- Dəri xərçəngi
- Bazalioma
- Melanoma
- Dermatoskopiya
- Biopsiya
- Seboreik keratoz
- Fotodermatoz
