Dişlərarası kariesin müalicəsi

Bu növ karioz prosesin xüsusiyyəti ondadır ki, o, uzun müddət görünməz qalır, yan nahiyələr nazik olduğundan tacın qoruyucu təbəqəsinin və dişin əsas quruluşunun dağılması daha sürətlə baş verir. Pasiyent vaxtında stomatoloji yardıma müraciət edərsə, təhlükəli nəticələrdən — pulpanın iltihabından, periodontitdən, qranulomadan və dişlərin erkən itirilməsindən qaçır. Bundan əlavə, vaxtında aşkar olunan zədələnmələri qazımadan da aradan qaldırmaq olar. Dərin zədələnmədə isə dişləri yalnız plomblama və ya restavrasiya ilə saxlamaq mümkündür.

Kontakt karies yalnız dişlərin yan səthlərinə toxunur. Bu infeksiyanın spesifikası ondadır ki, o, nadir hallarda diş sırasında yalnız bir dişi əhatə edir: patoloji proses zədələnmiş dişdən bilavasitə yaxınlıqdakı digər dişə tez keçir və bu, onların eyni vaxtda müalicəsini tələb edir. Belə defekt tez-tez aşkar olunur:

• Ön dişlər arasında — minanın aşağı sıxlığı və dişləmə zamanı yüksək yük səbəbindən kəsici dişlər ən həssasdır. Proses daha intensiv irəliləyir və daha tez nəzərə çarpır.
• Çeynəmə dişləri arasında — təmizləmənin çətinliyi və təbii çuxurlardakı qida qalıqları səbəbindən. Molyarların kontakt sahəsi böyükdür, buna görə burada karies uzun müddət gizli qala bilər.

Dişlərarası sahələrdə kariesin inkişafını başladan tetikləyici qeyri-kafi ağız gigiyenasıdır. Adi fırça dişlər arasındakı bakteriya yığınını təmizləmir. Tədricən ərp bərkiyir, mikrob biotəbəqəsi minadakı mineralların həllinə səbəb olan turşu xassəli maddələr ifraz edir və minada defektlər yaranır.

Əlavə amillər ola bilər:

• Diş sırasında yer çatışmazlığı — düzgün olmayan dişləmdə və ya dişlərin təbii vəziyyəti pozulduqda aralıqlar daralır və təmizləmə çətinləşir.
• Şəkərin tez-tez qəbulu — konfet, peçenye və şirin içkilərdə yüksək konsentrasiyada olan şəkərlər bakteriyalar üçün qida mühiti yaradır.
• Siqaret və qəhvə — sıx və çətin təmizlənən ərpin yaranmasına səbəb olur.
• Genetika — irsi nazik mina və ya dişlərin quruluş xüsusiyyəti kontakt səthlərin kariesi riskini artırır.

Karies müxtəlif cür görünə bilər — simptomları müxtəlifdir və dişin nə qədər zədələndiyindən asılıdır. Əvvəlcə minanın rənginin dəyişməsini və ləkə, sonra isə həmin yerdə yaranmış boşluğu görə bilərsiniz. Defektin ölçüsü artdıqca müxtəlif qıcıqlandırıcılara yüksək həssaslıq yaranır. Ağrı qısamüddətlidir və qıcıqlandırıcı aradan qalxdıqdan sonra tez keçir. Ağrı tamamilə olmaya da, demək olar ki, daimi də ola bilər.

İnkişaf sürəti orqanizmin ümumi vəziyyətindən, tüpürcəyin pH-ından, qidalanmanın xarakterindən, içməli sudakı flüorun miqdarından və digər amillərdən asılıdır.

1. Başlanğıc mərhələ: minanın çalarının və teksturasının dəyişməsi — ağımtıl və ya tündümtül kələ-kötür ləkələr/zolaqlar yaranır; şirin qida çeynəyərkən narahatlıq hiss olunur.
2. Orta karies: mina və dentinin üst qatı zədələnir; isti, soyuq, turşa reaksiya yaranır; çeynəyərkən zəif ağrılar hiss olunur; daha böyük boşluğu gizlədən kiçik dəlik görünür.
3. Dərin karies: dağılma pulpaya çatır; ağrı uzunmüddətli olur, xüsusilə gecə.

Stomatoloqlar anamnez toplayır, müayinə aparır, dişlərarası kariesi vizual görmək çətin olduğundan isə aşağıdakılardan istifadə edirlər:

1. Termometriya — dişin fizioloji həssaslığını müəyyən edir.
2. Elektroodontometriya (EOD) — pulpanın ağrı və toxunma reseptorlarının cərəyanla qıcıqlandırmaya cavab həyəcanlılığını qiymətləndirir.
3. Rentgen — dişlərarası sahələrdə gözlə görünməyən zədələnmələri göstərir.
4. Zondlama — mina qatının kələ-kötürlüyünü aşkar edir.
5. Xüsusi tərkiblərlə rəngləmə — bərk toxumanın pozulmuş teksturasını vizuallaşdırır.
6. Transilluminasiya — gizli defektləri aşkar etmək üçün tacları işıqla «görüntüləyir».

İstənilən lokalizasiyanın, o cümlədən dişlər arasındakı kariesi özbaşına yox olmur. Dişin həyat qabiliyyətini saxlamaq və mümkün ağırlaşmaların qarşısını almaq üçün necə müalicə ediləcəyi dağılma dərəcəsindən asılıdır:

1. Ləkə mərhələsi:
   • reminerallaşdırma — minanın mineral komponentlərlə doydurulması üçün flüorlu tərkiblərlə işlənməsi;
   • Icon texnologiyası — minadakı defektlərin bormaşınsız fotopolimerlə bağlanması.
2. Orta və dərin mərhələlər:
   • preparasiya və sonrakı plomblama — karioz toxumaların təmizlənməsi və dişin anatomik formasının bərpası;
   • depulpasiya — pulpanın çıxarılması və kök kanallarının təmizlənməsi;
   • ortopedik metodlar — dişlərin mikroprotezlərlə bərpası.

Dişlərarası kariesin müalicəsi adi kariesdən çətindir, çünki:

• qonşu dişlər arasında kontaktı dəqiq bərpa etmək lazımdır;
• plomblama zamanı dişin anatomik formasını diqqətlə modelləşdirmək tələb olunur.

Stomatoloqlar bir sıra profilaktik tədbirlər işləyib hazırlayıb:

• flüorlu diş pastasından, antiseptikli ağız yaxalayıcılarından, diş sapından və ya irriqatordan sistemli istifadə — dişlərarası sahələrin təmizlənməsi və minanın möhkəmləndirilməsi üçün;
• stomatoloqa müntəzəm gəlişlər və peşəkar gigiyena (ildə ən azı 2 dəfə) — ağız boşluğunun sağlamlığını qorumaq üçün;
• optimal miqdarda vitamin və minerallarla qidalanma, zərərli vərdişlərdən imtina — kariesin yaranma riskini azaltmaq üçün.

Diş minasında tündləşmə görmüsünüz? Şirniyyatdan diş ağrısı hiss edirsiniz? Həkimlərimiz müasir metodikalardan istifadə edərək dişlərin keyfiyyətli bərpasını və uzunmüddətli nəticəni təmin edir. Qiymətlər vəziyyətin xüsusiyyətlərindən asılıdır.

«Dişlər arasındakı gizli karies rentgendə klassik təsadüfi tapıntıdır. Yuxarıdan mina çox vaxt tamamilə sağlam görünür, şəkildə isə çeynəmə dişləri arasında artıq dentinə qədər tünd ləkə olur. Diş sapının eyni yerdə ilişib qırılmağa başladığını görmüsünüzsə, ola bilər ki, dağılma artıq yan divarı diş ətinin altında dərindən yeyib. Belə kontakt zonalarını bərpa etmək həmişə texniki cəhətdən çətindir — düzgün anatomiyanı nazik matrisaların köməyi ilə yenidən qurmaq lazım gəlir. Mikroskopik aralıq qalarsa, qida daim dişlərarası diş ətini travmalayacaq və bu, qaçılmaz olaraq parodontal cibin yaranmasına səbəb olacaq».

Stomatoloq-terapevt, parodontoloq