Periodontitin müalicəsi

Dişlərin bərkidilməsinə və funksional vəziyyətinin saxlanmasına parodont cavabdehdir. Bu, dişi əhatə edən toxumalar kompleksidir və aşağıdakıları əhatə edir:

• diş kökünü örtən sement;
• diş əti — diş sırasını və alveolyar sümüyü qoruyan yumşaq toxumalar;
• periodont — diş kökünün sementi ilə alveolyar daraq sümüyü arasında yerləşən birləşdirici toxuma qatı;
• dişlərin bərkidildiyi alveolyar sümük toxuması.

Yəni periodont parodontun bir hissəsidir. Normal vəziyyətdə o, infeksiyanın təsirinə məruz qalmır, əksinə, iltihabi proseslərin qarşısını alır. Lakin müəyyən şəraitdə özü iltihablana bilər və onda xəstəlik — periodontit yaranır. Risk qrupuna 30 yaşdan yuxarı böyüklər, siqaret çəkənlər və ağır diabeti olan insanlar daxildir.

• Dişin travması. Yıxılma, zərbə, dişlərin müntəzəm həddindən artıq yüklənməsi (pozulmuş dişləm səbəbindən) zamanı travmatik periodontit inkişaf edə bilər.
• Keyfiyyətsiz müalicə. Kök kanalının pis işlənməsi mikrobların tədricən inkişafına və kistanın yaranmasına gətirib çıxarır.
• Xroniki xəstəliklər. Baxımsız haymorit, sinusit və digər LOR patologiyaları xəstəliyin inkişafına səbəb ola bilər.

Apikal

Diş kökünün zirvəsində yaranır, xroniki və ya kəskin ola bilər.

Səbəblər: travmalar, uğursuz müalicə.
Əlamətlər: ödem, güclü ağrı, mümkün irinli ifrazat, yüksək hərarət.
Müalicə: kanalların təmizlənməsi, cərrahi müdaxilə.

Marginal

Diş ətinin üst qatı nahiyəsində yaranır. Sümük toxumasını və dişi dağıtmadığı üçün ağır xəstəlik sayılmır, lakin diqqətsiz qaldıqda tez kəskin formaya keçə bilər.

Əlamətlər: qanaxma, xoşagəlməz qoxu, ödem, qızartı, diş-diş əti ciblərinin dərinliyinin bir qədər artması.
Müalicə: peşəkar təmizləmə.

Kəskin

Tez inkişaf edir, güclü ağrı ilə müşayiət olunur. 2 mərhələsi var: seroz və irinli.

Səbəblər: dişin travması, kanala infeksiyanın düşməsi.
Əlamətlər: döyüntülü ağrı, ödem, irin, halsızlıq və yüksək hərarət müşahidə oluna bilər.
Müalicə: kanalların təmizlənməsi, lazım olduqda həkimin təyin etdiyi antibakterial terapiya.

Xroniki

Simptomsuz, yavaş keçir. Şəkil vasitəsilə diaqnoz qoyulur. Fibroz, qranulyasiyalı və qranulomatoz formalara bölünür.

Səbəblər: keyfiyyətsiz müalicə, baxımsız pulpit.
Əlamətlər: zəif ağrı, qoxu, müntəzəm kəskinləşmələr.
Müalicə: kanalların təmizlənməsi, dişin çıxarılması/rezeksiya, lazım olduqda antibakterial terapiya.

Qeyd: mümkün ağırlaşmaların (kista, abses, sepsis və s.) qarşısını almaq üçün vaxtaşırı mütəxəssisə müraciət etmək tövsiyə olunur. Onlar yalnız dişin çıxarılmasına deyil, daha ağır nəticələrə də səbəb ola bilər.

Göstərişlər:

• müxtəlif intensivlikdə ağrı;
• təzyiq, partlama hissi;
• dişin laxlaması;
• fistulaların yaranması;
• limfa düyünlərinin böyüməsi.

Əks-göstərişlərə aiddir: ağır xəstəliklər, qanın laxtalanmasının pozulması, laktasiya və hamiləlik dövrü (müalicənin həcmi həkimlə müəyyən edilir), kökün sınığı.

Klinikaya müraciət zamanı dişlərin və toxumaların vəziyyətini müəyyən etmək üçün müayinə aparılır. Lazım olduqda məqsədli və ya panoram şəkil çəkilir. Birincisi toxumaların zədələnmə dərəcəsini, kistanın olub-olmamasını, kök kanallarının vəziyyətini göstərir (bir və ya bir neçə dişin lokal təsviridir); ikincisi isə bütün çənəni göstərir — gizli infeksiya ocaqlarını aşkar etmək, qonşu dişləri qiymətləndirmək üçün lazımdır və daha mürəkkəb müdaxilələrə hazırlıqda istifadə olunur.

Alınan məlumatlar infeksiyanın toxumalara nə qədər nüfuz etdiyini dəqiq müəyyən etməyə imkan verir. Müalicədən əvvəl çox vaxt bərk və yumşaq çöküntüləri təmizləmək üçün peşəkar gigiyena təyin olunur.

Konservativ

Toxumalar infeksiyadan demək olar ki, zədələnmədikdə tətbiq olunur. 3 mərhələdən ibarətdir:

1. Dişin açılması, infeksiyalaşmış toxumaların təmizlənməsi, kanallara çıxışın açılması. Bundan əvvəl aplikasion anesteziya və keyidici inyeksiya edilir; preparat həmişə fərdi seçilir. Dişdə dəlik açıldıqdan sonra infeksiyanın yayılmaması üçün bütün dağılmış toxumalar təmizlənir, sonra kök kanallarının işlənməsinə başlanır.
2. Kanalların diqqətli işlənməsi. Kanallar genişləndirilir və infeksiyadan, nekrotik toxumalardan təmizlənir, sonra bakteriya qalıqlarını məhv etmək üçün antiseptiklə yuyulur. Kanalın formasına, uzunluğuna və işlənmə dərəcəsinə nəzarət üçün xüsusi alətlərdən istifadə olunur.
3. Dərman qoyulur, müvəqqəti plomb qoyulur. Kök kanalı iltihab əleyhinə (müalicəvi) və təcridedici araqatlarla bağlanır, sonra dərmanı müəyyən müddətə bağlamaq üçün müvəqqəti plomb qoyulur. Növbəti gəlişdə nəzarət şəkli çəkilir; hər şey qaydasındadırsa, müvəqqəti plomb götürülür, kanallar yenidən yuyulur və plomblanır, ardınca daimi plomb və ya tac qoyulur.

Cərrahi

Baxımsız vəziyyətdə cərrahi müalicə təyin olunur. Ən çox kök zirvəsinin rezeksiyası texnikası istifadə edilir:

1. Kanala çıxışın açılması — keyitmədən sonra dişin tac hissəsi açılır, nekrotik toxumalar təmizlənir, kanallar ilkin təmizlənir.
2. Kanalın plomblanması (əməliyyatdan bir neçə gün əvvəl) — kanal sonradan çıxarılacaq zirvə istisna olmaqla plomblanır.
3. Keyitmə — əməliyyatdan əvvəl infiltrasion və ya keçirici anesteziya; preparat fərdi seçilir.
4. Kökə çıxış üçün diş ətinin kəsilməsi — kiçik uzununa kəsik edilir, diş əti ayrılır və lazım olduqda kökə birbaşa çıxış üçün sümük fraqmenti götürülür.
5. Zədələnmiş sahənin çıxarılması — kök zirvəsi kəsilir, müdaxilənin keyfiyyəti qiymətləndirilir.
6. Boşluğun sümük materialı ilə doldurulması — sümük toxumasının bərpasını sürətləndirmək üçün; materialı saxlamaq üçün xüsusi membranlardan istifadə oluna bilər.
7. Tikişlər — kəsik cərrahi saplarla tikilir və təxminən 10 gündən sonra götürülür.

Prosedur təxminən bir saat çəkir. Dişi saxlayan digər əməliyyatlara aiddir:

• Hemiseksiya — zədələnmiş kök tam çıxarılır, diş isə saxlanılır.
• Kistotomiya və kistektomiya — kistanın qismən və ya tam çıxarılması.
• Açıq kyuretaj — parodontal ciblərin nekrotik toxumalardan təmizlənməsi; ağır formada aparılır. Diş əti kəsilir, loskut kənara çəkilir və dişlərin boynu açılır, sonra təmizləmə aparılır. Diş əti kəsilmədən aparılan qapalı kyuretaj variantı da mövcuddur.

«Periodontitin, xüsusilə xroniki periodontitin müalicəsindən danışarkən qeyd edim ki, bir çox pasiyent güclü ağrı hiss etmir və bu, əsas təhlükədir — kök ətrafında sümüyün dağılması hiss olunmadan gedir. Kəskin periodontitdə isə hər şey başqadır: aydın ağrı sindromu, çox vaxt ödem olur və yardım dərhal lazımdır.

Hər iki halda vəzifəm infeksiya ocağını aradan qaldırmaq üçün kök kanallarını diqqətlə işləməkdir. Böyütmə ilə işləyirəm, əks halda bütün mikrokanalcıqları keyfiyyətlə təmizləmək mümkün deyil. Mexaniki işləmə və dezinfeksiyadan sonra müalicəvi pasta qoyuruq və yalnız iltihabın keçdiyinə əmin olduqdan sonra kanalları tam plomblayırıq. Bu, zəhmətli işdir, lakin məhz belə məhv olmağa məhkum dişi saxlamaq mümkündür».

Stomatoloq-terapevt, parodontoloq, tibb elmləri namizədi