Sonsuzluğun müalicəsi

Sonsuzluğun müalicə proqramı həmişə xəstəliyin konkret formasına yönəlir. Təsnifat xəstəliyin etiologiyası və pasiyentin fərdi anamnezi ilə bağlı ola bilər.

Etioloji formalar

• İmmun sonsuzluq – orqanizmin müdafiə sistemlərinin funksiyasının pozulması, spermatozoidlərə qarşı immunoqlobulinlərin ifrazı. Bu, kişinin öz hüceyrələrinə hücumla bağlı autoimmun patologiyası və ya qadın amili ola bilər.
• Sekretor pozğunluq – yetişməmiş və ya morfoloji dəyişmiş cinsi hüceyrələrin hasil olunması. Çox vaxt bu, ikincili sonsuzluqdur.
• Endokrin pozğunluq – orqanizmdə hormonların konsentrasiyasının dəyişməsi ilə bağlıdır.
• Ekskretor patologiya – qadınlarda uşaqlıq borularının, kişilərdə toxumçıxarıcı yolların tutulması çox vaxt fertilliyin pozulmasına səbəb olur.
• Qarışıq sonsuzluq – spirtli içki, düzgün olmayan qidalanma, xroniki infeksiyalar kimi müxtəlif amillərlə bağlıdır.

Əsas formalar

• Birincili sonsuzluq – pasiyentin hələ uşağı olmadıqda qoyulan diaqnoz.
• İkincili sonsuzluq – əvvəllər hamiləlik olduqda və ya uşaqlar olduqda qoyulur. Çox vaxt düzgün olmayan həyat tərzi və xroniki xəstəliklər səbəbindən yaranır.

Təsnifata naməlum mənşəli sonsuzluğu da əlavə etmək olar, çünki həkimlər pozğunluğun ilkin səbəbini heç də həmişə aşkarlaya bilmir. Mərkəzimiz işində reproduktologiyanın son nailiyyətlərindən istifadə edir.

Kişi və qadınlarda fertilliyin pozulması müxtəlif amillərlə, bəzən isə eyni anda bir neçə səbəbin birləşməsi ilə əlaqədar ola bilər. Qadınlarda problemlərə ən çox aşağıdakı vəziyyətlər səbəb olur:

• reproduktiv orqanların anadangəlmə inkişaf qüsurları;
• hormonal pozğunluqlar;
• nəticəsində uşaqlıq borularının keçməməzliyi inkişaf edən sidik-cinsiyyət sisteminin infeksion-iltihabi xəstəlikləri;
• uşaqlıq boşluğunda və artımlarda törəmələr;
• təkrar abortlar və əvvəllər kiçik çanaq orqanlarında aparılmış digər cərrahi müdaxilələr.

Kişilərdə sonsuzluğun səbəbləri daha çox bunlardır:

• eyakulyasiya prosesinin pozulması;
• keçirilmiş infeksion və iltihabi xəstəliklər (epidemik parotit, cinsi yolla ötürülən infeksiyalar);
• varikosele, kriptorxizm və cinsiyyət orqanlarının digər patologiyaları;
• xromosom və hormonal anomaliyalar;
• erektil disfunksiya.

Ümumilikdə mayalanmanın uğuruna kişi və qadının spirtli içki, narkotik vasitələr qəbulu, dərman preparatlarının, o cümlədən oral kontraseptivlərin düzgün istifadə edilməməsi, uzunmüddətli aclıq, piylənmə və bir çox digər amillər təsir edə bilər.

Sonsuzluğun səbəbinin axtarışı həm qadının, həm də kişinin diqqətli müayinəsini tələb edir. Bu, cütlüyün artıq birgə uşaqları olsa da, təkrar hamiləlik baş vermədikdə də lazımdır. Cütlük həmçinin tərəfdaşların bioloji uyğunluğunu aşkarlamağa kömək edən postkoital testdən keçməlidir. Lazım olduqda əlavə müayinələr və dar ixtisaslı mütəxəssislərin konsultasiyaları təyin edilir.

Sonsuzluğun diaqnostikası çərçivəsində qadına təyin edilir:

• ümumi qan və sidik analizləri;
• hormonlara qan analizləri: xüsusilə prolaktin, follikulstimuləedici və lüteinləşdirici hormonlar, estradiol; həmçinin böyrəküstü vəzilərin və qalxanabənzər vəzin hormonları yoxlanılır;
• cinsi yolla ötürülən infeksiyalara analizlər və floraya yaxmalar;
• kiçik çanaq orqanlarının USM-i – orqanların anatomiyasını, uşaqlıq borularının vəziyyətini, follikulların olmasını, endometrinin keyfiyyətini qiymətləndirməyə imkan verir;
• kolposkopiya – uşaqlıq yolunun və uşaqlıq boynunun güzgülərdə və optika ilə müayinəsi;
• histeroskopiya – uşaqlıq boşluğunun optik cihazla daxildən müayinəsi;
• histerosalpinqoqrafiya – uşaqlıq boşluğuna və borulara kontrast maddənin yeridilməsi və rentgen şəkillərinin çəkilməsi;
• laparoskopiya – kiçik çanaq orqanlarının kiçik kəsikdən yeridilmiş kamera ilə qarın boşluğu tərəfdən müayinəsi.

Kişilər üçün lazımi müayinələrin siyahısı:

• ümumi qan və sidik analizi;
• spermoqramma – spermanın keyfiyyətinin, spermatozoidlərin sayının və əsas xüsusiyyətlərinin qiymətləndirilməsi;
• MAR-test – spermatozoidlərə qarşı anticisimlərin axtarışı;
• hormonlara, xüsusilə testosterona qan analizi;
• cinsi yolla ötürülən infeksiyalara analizlər;
• uretradan infeksiyalara yaxma;
• xayalığın və prostat vəzinin USM-i, o cümlədən transrektal;
• sonsuzluğun genetik səbəblərinə analizlər;
• xayanın biopsiyası (lazım olduqda EKO protokolunda istifadə üçün spermatozoidlərin götürülməsi ilə).

Müayinələrin siyahısı seçilmiş üsuldan asılıdır. Bəzi hallarda problemin səbəbinin axtarışı zamanı alınan nəticələr kifayət edir. Digərlərində adekvat müalicəni seçməyə kömək edəcək bir sıra əlavə müayinələr tələb olunur. Sonsuzluğun bütün müalicə üsullarını bir neçə qrupa bölmək olar.

Dərman müalicəsi

Endokrin formada, həmçinin problem iltihabi proseslər, cinsi yolla ötürülən infeksiyalar nəticəsində yarandıqda təyin edilir; kişi sonsuzluğunda düzgün təyin olunmuş terapiya spermoqramma göstəricilərini xeyli yaxşılaşdıra bilər.

Cərrahi üsullar

Qadınlarda boru sonsuzluğunda aktualdır – uşaqlıq borularının keçiriciliyini bərpa etməyə və yumurtahüceyrənin onlardan keçməsini təmin etməyə imkan verir; kişilərdə əməliyyatlar hidrosele və varikoseleni aradan qaldırmağa kömək edir.

Köməkçi reproduktiv texnologiyalar

Bura EKO-nun müxtəlif növləri və uşaqlıqdaxili inseminasiya aiddir; bu üsullar hətta müalicəsi mümkün olmayan sonsuzluq formalarının, məsələn, uşaqlıq borularının geri dönməz zədələnməsi ilə bağlı formaların öhdəsindən gəlməyə kömək edir.

Mərkəzimizdə sonsuzluğun bütün müalicə üsulları, o cümlədən embrioloqların dəstəyi və rüşeymin tam genetik müayinəsi ilə ən mürəkkəb ekstrakorporal mayalanma növləri mövcuddur.