Hiperkalsiemiya qan zərdabında ümumi və ya ionlaşmış kalsiumun (Ca) konsentrasiyasının artdığı. Bu səhifədə hiperkalsiemiyanın səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər və hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Endokrinoloq Hematoloq Nefroloq Onkoloq Qastroenteroloq Travmatoloq-ortoped
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Hiperkalsiemiya qan zərdabında ümumi və ya ionlaşmış kalsiumun (Ca) konsentrasiyasının artdığı, əzələ zəifliyi, ürəkbulanma kimi diqqətli diaqnostika və müalicə tələb edən əlamətlərə səbəb olan müxtəlif xəstəliklərin simptomudur. Bu vəziyyət elektrolit pozğunluqları qrupuna aiddir və daha çox 45 yaşdan yuxarı qadınlarda və gənc kişilərdə müşahidə olunur. Qanda kalsium səviyyəsinin yüksək olmasına ən kiçik şübhə yarandıqda dərhal mütəxəssislərə müraciət etmək lazımdır. Gecikmə ağır nevropsixi pozğunluqlara və digər ağırlaşmalara səbəb ola bilər.
Növləri
Davametmə müddətindən və gedişin xarakterindən asılı olaraq mütəxəssislər hiperkalsiemiyanın kəskin və xroniki formasını ayırır. Kəskin forma hiperkalsiemik böhran adlanır və təcili tibbi yardım tələb edən vəziyyətdir.
Vəziyyətin ağırlığına görə aşağıdakılar fərqləndirilir:
- Yüngül dərəcəli hiperkalsiemiya — ümumi kalsium səviyyəsi 3 mmol/l-dən, ionlaşmış kalsium isə 1,5 mmol/l-dən yüksək olmur;
- Orta dərəcəli hiperkalsiemiya — ümumi kalsium 3,5 mmol/l-dən az, ionlaşmış kalsium isə 1,8 mmol/l-ə qədərdir;
- Ağır dərəcəli hiperkalsiemiya — ümumi kalsium göstəriciləri 3,5 mmol/l-i keçir, ionlaşmış kalsium isə 1,8 mmol/l və ya daha yüksək olur.
Mütəxəssislər ayrıca psevdohiperkalsiemiyanı nəzərdən keçirir, bu, bəzi onkoloji xəstəliklərdə baş verir. Bu zaman ümumi kalsiumun səviyyəsi sürətlə artır, lakin ionlaşmış kalsiumun göstəriciləri norma daxilində qalır.
Səbəbləri
Bəzi hallarda hiperkalsiemiya fizioloji vəziyyətdir və tibbi yardım tələb etmir. Yetkin xəstələrdə qan zərdabında kalsium səviyyəsi qidalanmadan sonra müvəqqəti yüksələ bilər, yeni doğulmuş körpələrdə isə çox vaxt doğulmadan sonra 4-cü gündə kalsium səviyyəsində sıçrayış müşahidə olunur.
Hiperkalsiemiyanın patoloji səbəbləri aşağıdakılar ola bilər:
- Endokrin xəstəliklər (hiperparatireoz, hipertireoz, böyrəküstü vəzi çatışmazlığı);
- Onkoloji xəstəliklər (leykozlar, mielom xəstəliyi, limfomalar, sidik kisəsi, ağciyər, süd vəziləri xərçəngi və s.);
- Toxumalarda qranulyomaların əmələ gəldiyi xroniki patologiyalar (sarkoidoz, histoplazmoz, vərəm);
- Xəstənin uzun müddət hərəkətsiz qalmasına səbəb olan sınıqlar və digər oynaq-sümük travmaları;
- Digər vəziyyətlər (böyrək çatışmazlığı, paratireoid vəzilərin hiperplaziyası, autoimmun poliqlandulyar sindrom, Bernett sindromu və s.).
Bəzi hallarda qanda ümumi və ionlaşmış kalsiumun səviyyəsinin yüksəlməsinə özbaşına müalicə məqsədilə dərman vasitələrinin düzgün istifadə edilməməsi və ya qəbul sxeminə əməl olunmaması səbəb olur. Ən çox bu, artıqlıqda kalsium mübadiləsini pozan D vitamini preparatlarından və yüksək dozada kalsium olan vitamin-mineral komplekslərindən danışılır.
Diaqnostika
Müayinəyə anamnezin və xəstənin şikayətlərinin toplanması, fiziki müayinə və diaqnostik tədbirlər kompleksi daxildir. Sorğu zamanı həkim xəstənin daimi qəbul etdiyi dərman preparatlarını, son 6 ay ərzində travma, ciddi yataq rejimi tələb edən əməliyyatların olub-olmadığını və s. Öyrənir.
Diaqnostik tədbirlərə aşağıdakılar daxildir:
- Qanın laborator analizləri (ümumi klinik, D vitamini, fosfor, ümumi və ionlaşmış kalsium tərkibinə görə biokimyəvi, digər göstəricilər);
- Funksional sınaqlar — diuretiklər, kalsitonin ilə aparılan xüsusi provokasion testlər;
- Alət müayinələri.
Zəruri alət prosedurlarının siyahısına aşağıdakılar daxildir:
- Böyrəklərin, qalxanabənzər və paraqalxanabənzər vəzilərin, qarın boşluğu orqanlarının ultrasəs müayinəsi və s.;
- Döş qəfəsinin müayinəsi: şişləri, iltihab ocaqlarını, diffuz zədələnməni aşkar etmək üçün KT, rentgenoqrafiya;
- Sümüklərin vəziyyətini qiymətləndirmək üçün müayinələr: stsintiqrafiya, densitometriya, rentgenoqrafiya, MRT və digər üsullar.
Diaqnostika kompleksi müəyyən edilmiş şikayətlərdən, klinik simptomlardan, ehtimal olunan xəstəlikdən və müalicəni aparan mütəxəssisin profilindən asılıdır.
Müalicə
Hiperkalsiemiyanın müalicə taktikası qoyulmuş diaqnozdan, cari simptomlardan, xəstədə kəskin və ya xroniki xəstəliklərin olmasından, aparılmış müayinənin nəticələrindən asılı olaraq müəyyən edilir. Ağırlıq dərəcəsindən asılı olmayaraq, qanda kalsium səviyyəsi yüksək olan insanlar, xüsusən hiperkalsiemik böhran söhbəti gedirsə, hospitalizasiya olunmalıdır.
Əsasən orqanizmdən kalsiumun gücləndirilmiş şəkildə xaric edilməsinə, elektrolit balansının sabitləşdirilməsinə, mikroelementin mədə və nazik bağırsaq divarlarına sorulma sürətinin azaldılmasına yönəlmiş konservativ terapiya tətbiq edilir. Xəstələrə diaqnozdan asılı olaraq qlükokortikosteroidlər, rehidratasiya vasitələri və digər preparatlar təyin oluna bilər. Dərman vasitələri effektiv olmadıqda hemodializin zəruriliyi barədə qərar qəbul edilir.
Bəzi hallarda cərrahi müalicəyə müraciət olunur, məsələn, paratireoid vəzilərin hiperplaziyası və ya birincili hiperparatireoz, bədxassəli və xoşxassəli şişlər zamanı onların çıxarılması üçün. Qanyaratma sisteminin onkoloji xəstəliklərində ağır hallarda sümük iliyinin transplantasiyası tələb oluna bilər.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Kalsium səviyyəsinin yüksəlməsinin ən geniş yayılmış nəticəsi osteoporozdur. Bu xəstəlikdə sümük toxumasının kütləsi əhəmiyyətli dərəcədə azalır, buna görə o kövrək və sınan olur. Xəstədə klinik simptomatikası zəif ifadə olunan tez-tez patoloji sınıqlar müşahidə olunur.
Hiperkalsiemiyanın digər nəticələri aşağıdakılar ola bilər:
- Sidik-daş xəstəliyi;
- Kəskin pankreatit;
- Uzunmüddətli qəbizlik nəticəsində kəskin bağırsaq keçməzliyi;
- Hiperkalsiemik böhran fonunda yaranan ürək və ya böyrək çatışmazlığı;
- Aortanın kalsifikasiyası və nəticədə ürək qüsurunun əmələ gəlməsi;
- Kəskin psixoz;
- Hallüsinasiyalar.
Bu, adətən böyrək çatışmazlığının son mərhələsində olan ağır xəstələrdə müşahidə olunur.
Hansı həkimə müraciət etməli
Xəstəyə baxacaq mütəxəssisin profili hiperkalsiemiyanın yaranma səbəbi ilə müəyyən olunur. İlkin müayinəni terapevt apara bilər, diaqnostika nəticələrinə əsasən o, xəstəni lazımi ixtisasın digər həkiminə yönləndirəcək.
Yadda saxla!
Qan zərdabında kalsiumun səviyyəsinin müvəqqəti və ya davamlı artmasına kifayət qədər tez-tez rast gəlinir: hər 100 pasiyentə 4 hala qədər. Vəziyyətin əsas səbəbi hiperparatireoz və böyrək çatışmazlığıdır; onlar çox vaxt bir-biri ilə bağlı olur və ya eyni pozğunluqların nəticəsidir.
Hiperkalsiemiya klinik olaraq ifadəli əzələ zəifliyi, tez yorulma, qusma tutmaları ilə ürəkbulanma, qarın nahiyəsində ağrılar, qəbizliklə ishalın növbələşməsi ilə təzahür edir. Bir çox pasiyentdə qəfil arterial təzyiq artır, ürək döyüntüsü tezləşir.
Vacibdir: kalsiumun kəskin yüksək səviyyəsi huşun dumanlanmasına, ifadəli susuzluğa və bol sidik ifrazına gətirib çıxara bilər — bu, təxirəsalınmaz tibbi yardım tələb edən vəziyyətdir.
Suallar və cavablar
Sağlamlığınıza nəzarət edin, mütəmadi olaraq profilaktik müayinələrdən keçin və ildə ən azı 1 dəfə elektrolitlərə qan analizi verin. Sağlam həyat tərzi sürmək və özbaşına müalicədən çəkinmək vacibdir, hətta preparatlar faydalı və zərərsiz görünsə belə.
D vitamini kalsium mübadiləsini tənzimləyir, onun miqdarı çox olduqda isə bu, mineralın mədədən daha güclü sorulmasına səbəb olur. Bundan əlavə, vitaminin artıqlığı kalsium və fosforun sümük toxumalarında sürətli toplanmasına gətirib çıxarır.
Bu, hiperkalsiemiyanın son dərəcə ağır dərəcəsidir, şok vəziyyətlərinə səbəb ola bilər, kəskin böyrək çatışmazlığına, ürəyin və mərkəzi sinir sisteminin işində pozğunluqlara gətirib çıxara bilər. Belə xəstələrə təcili hemodializ və stasionar şəraitdə sutkalıq müşahidə göstərişdir.
