Dölə uşaqlıqdaxili qan köçürülməsi: hansı anemiyada lazım ola bilər?

Ananın müəyyən anticisimləri dölün qırmızı qan hüceyrələrinə təsir edə bilər. Bəzi infeksiyalar və başqa səbəblər də anemiyaya gətirə bilər. Ananın öz hemoqlobininin aşağı olması ilə bu vəziyyət eyniləşdirilməməlidir. Normal ana qan analizi dölün anemiyasını istisna etmir. Səbəb və hamiləlik həftəsi nəzarət və müalicə planını dəyişir.

Döl anemiyasının ən tanınmış səbəbi ananın qan qrupu və ya qan hüceyrələri antigenlərinə qarşı yaratdığı anticisimlərdir; bunlara RhD, Kell və digər sistemlər aid ola bilər. Əvvəlki hamiləlikdə və ya qan köçürülməsində sensibilizasiya olubsa, bu risk artır.

Digər səbəblər arasında parvovirus B19 infeksiyası, bəzi irsi qan xəstəlikləri, məsələn, alfa-talassemiyanın ağır forması, ana-döl qanaxması və əkiz hamiləliyin xüsusi ağırlaşmaları var. Hər səbəbin nəzarəti və müalicəsi fərqlidir.

Risk qrupunda olan qadınlarda anticisim səviyyəsi və Doppler müayinələri müəyyən aralıqlarla təkrarlanır. Əvvəlki hamiləliklərdə dölün qanazlığı, körpənin qan köçürülməsi və ya erkən sarılığı olubsa, bunu ilk qəbulda mütləq bildirin ki, nəzarət planı vaxtında qurulsun.

Dölün hərəkətlərinin azalması, ana tərəfində isə bəzən heç bir əlamət olmaması mümkündür; buna görə izləmə yalnız ananın hisslərinə əsaslanmamalıdır.

Müəyyən beyin damarında qan axınının sürəti anemiya ehtimalını qiymətləndirməyə kömək edə bilər. Nəticə həftəyə və standart texnikaya görə şərh olunur. Bu ölçü ev Doppleri ilə aparılan ürək səsi dinləməsi deyil. Şübhə olduqda mütəxəssis təkrar görüntü və lazım gələrsə fetal qan nümunəsi planlaşdırır. Dəqiq diaqnoz və ağırlaşma dərəcəsi müalicə seçiminə təsir edir.

Döl anemiyası ağır olduqda ürək işini çətinləşdirir və toxumalarda mayenin yığılmasına səbəb ola bilər. Buna fetal hidrops deyilir. Ultrasəsdə dölün qarın boşluğunda, ağciyər ətrafında, ürək kisəsində mayenin olması, dəri altında şiş, plasentanın qalınlaşması və ya ana suyunun artması müşahidə edilə bilər.

Hidrops dölün vəziyyətinin ciddi olduğunu göstərir və təcili ixtisaslaşmış qiymətləndirmə tələb edir. Lakin hidrops yalnız anemiya ilə bağlı deyil; infeksiya, ürək pozuntuları və digər səbəblər də ola bilər. Buna görə səbəb aydınlaşdırılmalıdır.

Bəzən anemiya vaxtında düzəldildikdə dölün vəziyyəti yaxşılaşa bilər, amma proqnoz səbəbdən, hamiləlik həftəsindən və müdaxilənin vaxtından asılıdır. Dəqiq proqnoz üçün fetal təbabət mütəxəssisindən açıq izahat tələb edin.

Bu terminlə qarşılaşanda sakit qalmağa çalışın və komandadan nəyin dəqiq görüldüyünü, növbəti addımın nə olduğunu və nə qədər tez baş verəcəyini soruşun.

Orta və ağır anemiyada hamiləlik həftəsinə və vəziyyətə uyğun transfuziya nəzərdən keçirilə bilər. Bəzən doğuşun planlaşdırılması başqa alternativdir. Komanda müdaxilə edilmədikdə gözlənilən riskləri, prosedurun risklərini və körpənin erkən doğulma ehtimalını müqayisə edir. Dölün ümumi vəziyyəti və maye yığılması kimi əlamətlər də əhəmiyyətlidir. Bütün pasiyentlərə bir universal vaxt və say təyin edilmir.

Prosedur ultrasəs nəzarəti altında ixtisaslaşmış komanda tərəfindən aparılır. Ana adətən yerli keyləşdirmə ilə qarın nahiyəsində yoxlanılır, əməliyyat otağına bənzər steril şəraitdə yerləşdirilir.

1. Hazırlıq. Ultrasəslə dölün və göbək ciyəsinin vəziyyəti, plasentanın yerləşməsi qiymətləndirilir.
2. Giriş. Nazik iynə qarın divarı və uşaqlıq vasitəsilə göbək ciyəsindəki damara yönəldilir.
3. Nümunə. Dölün qanının kiçik hissəsi alınıb hemoqlobin yoxlanılır.
4. Qan verilməsi. Hazırlanmış uyğun qan komponenti yavaş şəkildə yeridilir, miqdar dölün çəkisinə və başlanğıc hemoqlobinə görə hesablanır.
5. Yekun yoxlama. Müdaxilə sonunda hemoqlobin təkrar yoxlanılır, dölün ürək fəaliyyəti və hərəkətləri izlənir.

Prosedurun müddəti vəziyyətdən asılıdır. Bəzən dölün hərəkətini məhdudlaşdırmaq üçün əlavə preparat istifadə edilə bilər. Sonda ana bir müddət müşahidədə saxlanılır.

Prosedurdan əvvəl ac olmaq və ya xüsusi hazırlıq barədə komanda sizə fərdi təlimat verəcək. Dərmanlarınızı, allergiyalarınızı və əvvəlki qan köçürülməsi tarixçənizi bildirin.

Qanaxma, dölün ürək ritmində dəyişiklik, infeksiya, erkən doğuş və hamiləliyin itirilməsi kimi risklər danışılmalıdır. Prosedurdan sonra təkrar Doppler və digər monitorinq lazım ola bilər. Bəzi döllərdə əlavə transfuziyalar tələb edilir. Doğuşdan sonra yenidoğulmuşda anemiya və sarılıq üçün nəzarət davam edir. Bir uğurlu müdaxilə bütün sonrakı yardımı ləğv etmir; doğuş və pediatrik plan əvvəlcədən qurulmalıdır.

Fetal transfuziyada istifadə olunan qan komponenti adi donor qanının birbaşa tətbiqi kimi düşünülməməlidir. Komanda ana anticisimlərini və digər uyğunluq meyarlarını nəzərə alaraq hazırlıq aparır. Prosedurun texniki detalları pasiyent tərəfindən idarə olunmur. Lakin məqsədi, gözlənilən izləmə müddətini və təkrar müdaxilə ehtimalını anlamaq faydalıdır. Hansı simptomda dərhal müraciət ediləcəyi yazılı verilməlidir.

Döl anemiyasının səbəbi sonrakı planı da dəyişə bilər. İmmun səbəbdə növbəti hamiləlik üçün erkən ixtisaslaşmış məsləhət lazım ola bilər. İnfeksiya ilə əlaqəli vəziyyətdə isə həmin xəstəlik və gediş ayrıca nəzərdən keçirilir. Körpə doğulduqda əvvəlki transfuziyaların tarixi pediatrik komandaya bildirilməlidir. Ana ilə dölün qanazlığını qarışdırıb dəmir preparatını fetal müalicənin əvəzi saymaq olmaz. Eyni zamanda ananın öz çatışmazlığı varsa o da ayrıca, uyğun planla müalicə edilir.

Ananın hemoqlobini ilə dölün hemoqlobini eyni göstərici deyil. Döldə immun parçalanma və ya başqa səbəbli anemiya olduqda ana özünü yaxşı hiss edə bilər. Doppler döl anemiyası ehtimalını qiymətləndirməyə kömək edir, fetal qan nümunəsi isə seçilmiş hallarda təsdiq üçün istifadə olunur. Transfuziya qərarı anemiyanın ağırlığı və hamiləlik həftəsinə bağlıdır. Ananın dəmir əlavəsi fetal qan köçürülməsinin məqsədini əvəz etmir. Eyni zamanda ananın öz anemiyası varsa onun da ayrıca müalicə edilməsi vacibdir.

Uşaqlıqdaxili transfuziya sizin üçün stresli qərar ola bilər. Aşağıdakı suallar vəziyyəti aydınlaşdırmağa kömək edir.

• Döl anemiyasının səbəbi nədir və hansı müayinələr bunu təsdiqləyir?
• Prosedur bu mərkəzdə nə qədər tez-tez aparılır və kim icra edəcək?
• Gözlənilən risklər hansılardır və bunlar mənim vəziyyətimdə necə dəyişir?
• Təkrar transfuziya ehtimalı nə qədərdir və növbəti nəzarət nə vaxtdır?
• Prosedurdan sonra xəstəxanada nə qədər qalmaq lazımdır?
• Doğuş hansı həftədə və harada planlaşdırılır, yenidoğulmuş komandası iştirak edəcəkmi?

Bu suallara cavabları yazıb saxlayın. Yanınızda yaxın şəxsin olması məlumatı yadda saxlamağa kömək edir. Başa düşmədiyiniz termini təkrar soruşmaqdan çəkinməyin.

Qərarı tələsik vermək əvəzinə, mümkün olduqda məlumatları nəzərdən keçirmək üçün vaxt istəyin; təcili vəziyyətlərdə isə komanda bunu sizə açıq deyəcək.

Müdaxilədən sonra bir neçə saat və ya komandanın tövsiyə etdiyi müddət ərzində ananın və dölün vəziyyəti izlənir. Evə buraxıldıqdan sonra ağır işdən qaçmaq və planlı nəzarət görüşlərini buraxmamaq vacibdir.

Doğuşdan sonra körpənin anemiyası bir neçə həftə ərzində yenidən yarana bilər, çünki yenidoğulmuşun öz qırmızı qan hüceyrələri istehsalı bir müddət zəif ola bilər. Buna görə pediatr nəzarət analizləri, sarılığın izlənməsi və lazım olduqda əlavə qan köçürülməsini planlaşdırır. Valideyn kimi körpənin qidalanma, solğunluq və yuxululuq kimi əlamətlərini də izləyin.

Uzunmüddətli inkişaf izləməsi də körpənin vəziyyətinə görə pediatrla razılaşdırılır.

Növbəti görüşlərin cədvəlini təqvimdə qeyd edib heç birini buraxmayın.

Döldə ağır qanazlığı və qan köçürülməsi haqqında xəbər ailə üçün böyük stress yarada bilər. Qorxu, günahkarlıq hissi, yuxu pozuntusu və qərar vermək çətinliyi bu halda təbiidir. Hissləri bastırmaq əvəzinə, onları komandaya və yaxın şəxsə bildirin.

Praktik tərəfdən sənədlərinizi, analiz cavablarınızı və ultrasəs hesabatlarını bir qovluqda saxlayın. Müraciətlər tez-tez baş verə bildiyi üçün hansı xəstəxanaya getmək lazım olduğunu, sürücü və ya nəqliyyat variantlarını əvvəlcədən müəyyənləşdirin. Digər uşaqlarınız varsa, onlara baxım planı qurun. İş yerində lazım olarsa, tibbi arayış üçün həkimlə danışın.

Psixoloji dəstək və ya oxşar vəziyyət keçirmiş ailələrlə ünsiyyət bəzi insanlara kömək edir, ancaq yalnız etibarlı mənbələrdən məlumat alın. İnternetdəki ayrı-ayrı hekayələrə əsaslanıb öz vəziyyətinizi proqnozlaşdırmayın.

Yaxınlarınızdan konkret kömək istəməkdən çəkinməyin: nəqliyyat, uşaqlara baxım, yemək hazırlamaq kimi işlər yükü azaldır.