Arterial hipertenziya

Arterial hipertenziya bəzən illərlə hiss olunmadan inkişaf edir. Buna baxmayaraq, bir sıra əlamətlər təzyiqi yoxlamaq üçün səbəb ola bilər:

• ənsə nahiyəsində baş ağrısı;
• baş gicəllənməsi, qulaqlarda küy;
• gözlər önündə ləkələrin görünməsi;
• ürəkdöyünmə və tez yorulma;
• ailədə yüksək təzyiq halları.

Təzyiq bir dəfə yüksək ölçüldükdə diaqnoz qoyulmur. Dəyərlər müxtəlif şəraitdə və fərqli vaxtlarda təkrar yoxlanılır, belə ki, həyəcan və ya yorğunluq nəticəni müvəqqəti dəyişə bilər.

Təzyiqin yüksək olduğunu bilən pasiyentlər də bəzən özlərini yaxşı hiss edir və müayinəni təxirə salırlar. Lakin əlamətin olmaması təzyiqin təhlükəsiz olduğunu göstərmir, buna görə müayinədən keçmək vacibdir.

Uzun müddət nəzarətsiz yüksək təzyiq ürəyə və damarlara əlavə yük salır. Zamanla bu, hədəf orqanların vəziyyətinə təsir göstərə bilər:

• ürək — sol mədəciyin divarının qalınlaşması;
• beyni qidalandıran damarlar;
• böyrəklər;
• gözün qan damarları;
• böyük arteriyaların divarı.

Bu səbəbdən müayinə təkcə təzyiq ölçməklə məhdudlaşmır. Exokardioqrafiya ürəyin quruluşunu, braxiosefal arteriyaların dupleks skanlanması isə baş və boyun damarlarını qiymətləndirməyə imkan verir. Xolesterin səviyyəsi də ümumi risk baxımından yoxlanılır.

Hədəf orqanların vəziyyəti ilkin mərhələdə əlamət vermədən dəyişə bilər, buna görə müayinə həkim tərəfindən nəzərdə tutulmuş plana uyğun aparılır. Nəticələr müalicənin seçilməsinə və ümumi riskin dəqiqləşdirilməsinə kömək edir.

Ev şəraitində ölçmənin düzgünlüyü müalicənin qiymətləndirilməsi üçün vacibdir. Ümumi qaydalar:

• ölçmədən əvvəl bir neçə dəqiqə oturub dincəlmək;
• kofein və siqaretdən ölçmədən əvvəl çəkinmək;
• manjetin qola uyğun ölçüdə olması;
• ölçməni eyni vaxtlarda aparmaq;
• nəticələri gündəlikdə qeyd etmək.

Bəzən kardioloq ATSM — sutkalıq təzyiq monitorinqi təyin edir. Cihaz gün ərzində və gecə təzyiqi avtomatik ölçür, bu isə «ağ xalat effektini» və təzyiqin sutkalıq dəyişkənliyini görməyə kömək edir.

Ölçmə zamanı iki-üç nəticənin orta dəyəri daha etibarlıdır. Kardioloq gündəliyinizi nəzərdən keçirərək müalicənin təsirini qiymətləndirir.

Ölçmə zamanı danışmaq, ayaqları çarpazlamaq və ya kolu havada saxlamaq nəticəni təhrif edə bilər. Kolu ürək səviyyəsində masa üzərində saxlamaq daha düzgündür.

Müalicə həkim tərəfindən fərdi seçilir. Bu zaman təzyiqin səviyyəsi, yanaşı xəstəliklər, yaş, müayinə nəticələri və pasiyentin dözümlülüyü nəzərə alınır. Məqsəd təzyiqi sabit və təhlükəsiz hədd daxilində saxlamaqdır.

Müalicə başladıqdan sonra mütəmadi görüşlər planlaşdırılır: təzyiq gündəliyi nəzərdən keçirilir, lazım gəldikdə təyinatlara düzəliş edilir. Özünüzü yaxşı hiss etsəniz də, həkimlə məsləhətləşmədən müalicəni dayandırmaq olmaz. Uzunmüddətli müşahidə təzyiqin nəzarətdə qalmasına kömək edir.

Bəzən təzyiq müalicəyə baxmayaraq hədəfə çatmır. Belə hallarda həkim ölçmənin düzgünlüyünü, qidalanma və yanaşı amilləri yoxlayır, səbəblərin başqa ola biləcəyini də araşdırır, sonra planı dəyişir.

Müalicənin məqsədi təkcə rəqəmi azaltmaq deyil, ürək, damar və böyrəklərin qorunmasıdır. Bunun üçün nəzarət müntəzəm və uzunmüddətli olmalıdır.

Dərman müalicəsindən asılı olmayaraq həyat tərzi təzyiqə nəzərəçarpacaq təsir göstərir. Həkimlər adətən aşağıdakıları məsləhət görür:

• qidada duzun miqdarını azaltmaq;
• artıq çəkini azaltmaq;
• müntəzəm və həddindən artıq olmayan fiziki fəaliyyət;
• siqareti tərk etmək, alkoqolu məhdudlaşdırmaq;
• kifayət qədər yuxu və stressin idarə olunması.

Bu addımlar mərhələli şəkildə tətbiq edilir. Kardioloq hər pasiyentin imkanlarına uyğun real plan hazırlamağa kömək edir.

Hər şeyi bir dəfəyə dəyişmək məcburiyyətində deyilsiniz. Kiçik, lakin davamlı dəyişikliklər uzunmüddətdə daha yaxşı nəticə verir və həkimlə birlikdə mərhələlərlə planlaşdırılır.

Fiziki fəaliyyətin növü və yükü ümumi sağlamlıq vəziyyətinə görə seçilir. Təzyiqi çox yüksək olan pasiyentlər yüklənməyə başlamazdan əvvəl kardioloqla məsləhətləşməlidir.