Lipidologiya

Xolesterin orqanizmin hüceyrələri üçün lazım olan yağ kimi maddədir, lakin qanda həddən artıq olduqda damar divarında toplana bilər. Ümumi xolesterin analizi ilkin təsəvvür verir, lipid profili isə daha ətraflı mənzərə göstərir:

• ümumi xolesterin;
• «pis» xolesterin (aşağı sıxlıqlı lipoproteinlər);
• «yaxşı» xolesterin (yüksək sıxlıqlı lipoproteinlər);
• triqliseridlər.

Bu göstəricilər birlikdə qiymətləndirilir. Analiz adətən acqarına verilir, nəticələrin şərhi isə yaşdan, cinsdən və digər risk amillərindən asılıdır.

Analizin nəticəsi tək başına diaqnoz deyil. Eyni xolesterin dəyəri bir pasiyent üçün aşağı, digəri üçün isə yüksək risk deməkdir. Buna görə nəticələri kardioloqla birlikdə şərh etmək lazımdır.

Analizdən əvvəl pəhrizi qəsdən dəyişmək nəticənin real mənzərəni əks etdirməsinə mane ola bilər.

Xolesterinin yoxlanılması xüsusilə aşağıdakı hallarda vacibdir:

• ailədə erkən yaşda ürək-damar xəstəlikləri olduqda;
• qohumlarda yüksək xolesterin və ya ailəvi hiperxolesterinemiya halları;
• arterial hipertenziya və ya şəkərli diabet;
• artıq çəki, hərəkətsiz həyat tərzi;
• siqaret çəkənlərdə;
• daha əvvəl yüksək xolesterin aşkarlananlarda nəzarət məqsədilə.

Ailəvi hiperxolesterinemiya irsi vəziyyətdir və xolesterin yaşıdlara nisbətən daha yüksək ola bilər. Bu halda müayinə və ailə üzvlərinin də yoxlanılması məsləhət görülə bilər.

Lipid profili mütəmadi təkrarlandıqda xolesterinin dəyişməsini izləmək və müalicənin təsirini qiymətləndirmək mümkün olur. Təkrar analizlərin tezliyini həkim vəziyyətə uyğun müəyyən edir.

Yüksək xolesterin aşkarlanarsa, bu, yalnız həyat tərzini yenidən nəzərdən keçirmək və kardioloqla görüşmək üçün siqnaldır, qorxu üçün səbəb deyil.

Xolesterin tək başına tam mənzərə vermir. Kardioloq risk amillərinin məcmusuna baxır: yaş, arterial təzyiq, diabet, siqaret, irsiyyət, çəki və analiz göstəriciləri. Bu əsasda müalicənin intensivliyi seçilir.

Lazım olduqda damarların vəziyyəti ilə bağlı əlavə müayinələr təyin edilir:

• braxiosefal arteriyaların dupleks skanlanması;
• damarların USM-i;
• MSKT angioqrafiya;
• kardio check-up çərçivəsində kompleks qiymətləndirmə.

Müayinələrin həcmi hər pasiyent üçün fərdi müəyyən edilir.

Risk qiymətləndirməsi pasiyentə nəyin daha çox diqqət tələb etdiyini aydın göstərir: xolesterin, təzyiq, çəki və ya digər amil. Bu, müalicənin hədəfini daha dəqiq qoymağa imkan verir.

Müayinələr damar divarında dəyişikliklərin olub-olmadığını göstərir və riskin daha dəqiq qiymətləndirilməsinə kömək edir.

Yüksək xolesterinin müalicəsi qidalanma və həyat tərzinin düzəldilməsindən başlayır. Lazım olduqda həkim əlavə müalicə təyin edir. Müalicə həkim tərəfindən fərdi seçilir, onu özbaşına başlamaq, dəyişmək və ya dayandırmaq olmaz.

Müalicə zamanı lipid profili müəyyən aralıqlarla təkrar yoxlanılır ki, nəticənin hədəfə çatması izlənsin. Müşahidə xolesterini nəzarətdə saxlamağa və damar riskini azaltmağa yönəlib; xəstəliyin tam aradan qalxması vəd edilmir, çünki nəzarət uzunmüddətli prosesdir.

Pasiyent müalicənin niyə lazım olduğunu, nəyi gözləməli olduğunu və hansı hallarda həkimə müraciət etməli olduğunu bilməlidir. Bu izahatlar hər görüşdə təkrarlana bilər.

Müalicəyə yanaşma tək xolesterin rəqəminə deyil, pasiyentin ümumi riskinə əsasən qurulur.

Qidalanma və fiziki fəaliyyət xolesterin səviyyəsinə təsir edən əsas amillərdəndir. Ümumi tövsiyələr bunlardır:

• yağlı və emal olunmuş qidaların miqdarını məhdudlaşdırmaq;
• tərəvəz, meyvə, paxlalılar və tam taxıl məhsullarını artırmaq;
• müntəzəm fiziki fəaliyyət;
• artıq çəkini azaltmaq;
• siqareti tərk etmək.

Pəhriz və fiziki yük barədə fərdi tövsiyələri kardioloq pasiyentin yaşını və sağlamlıq vəziyyətini nəzərə alaraq verir.

Dəyişikliklər tədricən tətbiq edildikdə uzun müddət davam etdirmək asan olur. Radikal pəhrizlərdən çəkinmək, həkimlə məsləhətləşmədən qida əlavələri qəbul etməmək məsləhətdir.

Fiziki fəaliyyət xolesterinin tərkibinə müsbət təsir göstərir, lakin yükün səviyyəsi həkimlə razılaşdırılmalıdır. Piylənmə və hərəkətsizlik əlavə risk yaradır.