Endometriozun müalicəsi

Endometrioz hər qadında eyni cür keçmir. Bəzilərində əlamətlər güclü olur, bəzilərində isə xəstəlik uzun müddət hiss edilmir. Ən çox rast gəlinən şikayətlər bunlardır:

• aybaşı zamanı güclü, gündəlik həyatı çətinləşdirən ağrı;
• aybaşıdan kənar dövrdə də davam edən çanaq ağrısı;
• cinsi əlaqə zamanı ağrı;
• bol və ya uzun sürən aybaşı;
• uzun müddət hamilə qala bilməmək.

Bu əlamətlər başqa xəstəliklərdə də ola bilər, buna görə özünüzə diaqnoz qoymayın. Ağrı hər ay təkrarlanırsa, zamanla güclənirsə və adi ağrıkəsicilər kömək etmirsə, ginekoloqa müraciət etməyin vaxtıdır.

Ağrının xarakterini yazılı qeyd etmək faydalıdır: nə vaxt başlayır, neçə gün davam edir, harada hiss olunur və gündəlik işə nə dərəcədə mane olur. Belə qeydlər həkimə xəstəliyin gedişini qiymətləndirməyə və müayinə planını daha dəqiq qurmağa kömək edir.

Qəbul həkimin ətraflı sorğusu ilə başlayır: ağrının aybaşı ilə əlaqəsi, şiddəti, hamiləlik planları soruşulur. Sonra ginekoloji müayinə aparılır və kiçik çanaq orqanlarının USM-i təyin olunur. USM-də yumurtalıqda endometrioid kista görünə bilər, lakin səthi ocaqlar ultrasəsdə çox vaxt seçilmir.

Mürəkkəb hallarda, məsələn dərin ocaqlardan şübhə olduqda, həkim MRT müayinəsini məsləhət görə bilər. Diaqnozun qəti təsdiqi bəzən yalnız laparoskopiya zamanı, götürülmüş toxuma nümunəsinin müayinəsi ilə mümkün olur. Lakin laparoskopiya hamıya lazım deyil: çox vaxt şikayətlər və müayinə nəticələri əsasında müalicəyə başlamaq olur. Hansı araşdırmaların sizə lazım olduğunu ginekoloq müəyyən edir.

Qəbula gələndə son bir neçə aybaşının tarixlərini yadda saxlamaq və əvvəl aparılmış USM və ya əməliyyat çıxarışlarını gətirmək məsləhətdir. Əvvəlki nəticələrlə müqayisə həkimə dəyişikliyi görməyə imkan verir.

Müalicə yaşdan, şikayətlərin şiddətindən, ocaqların yerləşməsindən və hamiləlik planlarından asılıdır. Əsas istiqamətlər:

• Ağrının azaldılması: aybaşı ağrılarını yüngülləşdirmək üçün həkimin seçdiyi dərman qrupları;
• Hormonal müalicə: xəstəliyin aktivliyini yatırmağa yönəlmiş hormonal preparatlar, seçim hər qadın üçün fərdi aparılır;
• Cərrahi müalicə: yalnız göstəriş olduqda, məsələn böyük kista, dərin ocaqlar və ya dərman müalicəsinin təsirsizliyi zamanı müzakirə olunur.

Əməliyyat ayrıca xidmətdir (Cərrahi ginekologiya) və bu səhifədəki konservativ müalicəyə daxil deyil. Hormonal preparatlar adətən hamiləliyin baş verməsinə mane olur, buna görə uşaq planınız varsa, bunu mütləq həkimə bildirin.

Müalicəyə cavab hər qadında fərqlidir. Ona görə həkim bir müddət sonra şikayətlərin dəyişməsini qiymətləndirir və lazım olduqda yanaşmanı dəyişir. Preparatların yan təsirləri barədə həkimə mütləq məlumat verin, onları özbaşına dayandırmayın.

Endometrioz xroniki gedişli xəstəlikdir: müalicə şikayətləri azalda və prosesi nəzarətdə saxlaya bilər, lakin təkrarlanma mümkündür. Buna görə mütəmadi izləmə vacibdir.

• həkim müəyyən etdiyi fasilələrlə müayinəyə və kiçik çanaq USM-nə çağırır;
• ağrı güclənərsə və ya yeni əlamətlər yaranarsa, planlı vaxtı gözləmədən müraciət edin;
• müalicə planı həyat mərhələsinə görə dəyişə bilər.

Hamiləlik planlayırsınızsa, bunu əvvəlcədən ginekoloqla müzakirə edin. Endometrioz olan bir çox qadın hamilə qalır, bəzilərində isə uzun müddət nəticə olmadıqda mama-ginekoloqla birlikdə əlavə plan qurulur. Nəticəni əvvəlcədən vəd etmək olmaz, yanaşma həmişə fərdi olur.

Uşaq planı olmayan qadınlarda da uzunmüddətli nəzarət vacibdir, çünki ağrının yenidən güclənməsi müalicənin yenidən nəzərdən keçirilməsini tələb edə bilər. Menopauzadan sonra şikayətlər adətən azalır, lakin bu dövrdə də həkimlə əlaqəni saxlamaq lazımdır.

Müalicənin dəyəri həcmindən asılıdır və yalnız qəbuldan sonra dəqiqləşir. Əsas amillər bunlardır:

• ilkin qəbulun və təkrar müayinələrin sayı;
• lazım olan müayinələr: kiçik çanaq USM-i, laborator analizlər, bəzən MRT;
• şikayətlərin şiddəti və xəstəliyin yayılma dərəcəsi;
• müalicənin müddəti və izləmənin tezliyi;
• digər mütəxəssislərin (məsələn, ginekoloq-endokrinoloqun) məsləhətinə ehtiyac.

Cərrahi müalicə lazım olarsa, o ayrıca xidmət kimi planlaşdırılır və ayrıca qiymətləndirilir. Ümumi məbləği həkim müayinədən sonra müalicə planını müəyyən edəndə dəqiqləşdirmək mümkündür.

Qiymət həmçinin müraciətin tezliyindən asılıdır. İlkin plan aydınlaşdıqdan sonra həkim hansı müayinələrin ilk növbədə lazım olduğunu, hansılarının isə sonraya saxlana biləcəyini izah edir ki, pasiyent xərcləri əvvəlcədən qiymətləndirə bilsin. Xidmətə nələrin daxil olduğunu qəbulda həkimdən və ya qeydiyyatdan dəqiqləşdirə bilərsiniz.

Əlavə sualınız olarsa, qəbul zamanı xərclərin tərkibi barədə həkimdən soruşa bilərsiniz.

Endometriozda ən çox rastlaşdığım problem güclü ağrının illərlə normal aybaşı ağrısı sayılıb gözlənilməsidir. Güclü ağrı norma deyil, onun səbəbini aydınlaşdırmaq olar. Qəbula gələndə aybaşı təqviminizi və ağrının hansı günlərdə olduğunu qeyd etdiyiniz qısa yazı gətirsəniz, həkimə çox kömək edər.

Müalicəni özbaşına dayandırmayın və hormonal preparatları məsləhətsiz dəyişməyin. Uşaq planınız varsa, bunu ilk qəbulda deyin, çünki seçim buna görə dəyişir. Əməliyyat hər pasiyentə lazım deyil və yalnız göstəriş olduqda müzakirə olunur.