Aybaşı pozğunluqlarının müalicəsi

Aybaşı sikli hər qadında fərdi xüsusiyyətlərə malikdir, lakin aşağıdakı hallar müayinə üçün əsasdır:

• Nizamsız aybaşı: siklin uzunluğunun hər dəfə çox dəyişməsi və ya aybaşıların seyrək gəlməsi;
• Aybaşının olmaması (amenoreya): hamiləlik olmadan aybaşının bir neçə ay gəlməməsi;
• Bol və ya uzun aybaşı: bezin bir neçə saata dolması, iri laxtalar, halsızlıq;
• Ağrılı aybaşı: gündəlik fəaliyyətə mane olan güclü ağrı;
• Aybaşılar arası qanaxma və ya cinsi əlaqədən sonra qanaxma.

Aybaşı gecikməsi olduqda ilk növbədə hamiləlik testi aparılmalıdır, çünki hamiləlik ən tez-tez rast gəlinən səbəbdir.

Bir dəfəlik gecikmə və ya yüngül dəyişiklik çox vaxt təhlükəli deyil. Lakin pozğunluq bir neçə ay təkrarlanırsa və ya gündəlik həyata mane olursa, müayinədən keçməyin vaxtıdır.

Müayinəyə nə qədər tez gəlsəniz, səbəbi aydınlaşdırmaq bir o qədər asan olur.

Səbəblər arasında hormonal pozğunluqlar (polikistik yumurtalıq sindromu, qalxanabənzər vəz və ya prolaktin problemləri), uşaqlıq miomaları, polip, endometrioz, iltihab, kontrasepsiya vasitələri, stress, çəkinin kəskin dəyişməsi və hamiləlik ola bilər. Yeniyetməlik dövründə və menopauzaya yaxınlaşarkən sikl fizioloji səbəblərdən də dəyişə bilər.

Müayinə planı adətən bunlardan ibarətdir:

• sorğu və ginekoloji baxış;
• kiçik çanaq orqanlarının USM-i;
• hormon analizləri, qanın ümumi analizi, hemoqlobin və dəmir göstəriciləri;
• lazım olduqda histeroskopiya və ya endometrium nümunəsinin müayinəsi;
• yaxma və uşaqlıq boynunun yoxlanması.

Aybaşı təqvimi (günlər və qanaxmanın miqdarı) həkimə çox kömək edir.

Müayinə aybaşı siklinin müəyyən günlərində aparıla bilər, bu, həkimin planından asılıdır. Gənc qızlarda müayinə uşaq ginekoloqu tərəfindən, menopauza ətrafı dövrdə isə fərdi plan əsasında aparılır.

Dəqiq plan şikayətlərdən asılı olaraq dəyişir, buna görə bütün müayinələr hər qadına lazım olmur.

Vahid müalicə sxemi yoxdur. Həkim səbəbi müəyyən etdikdən sonra yanaşmanı seçir.

• Hormonal pozğunluqlar: səbəbin müalicəsi, siklin tənzimlənməsi üçün hormonal preparatlar, ginekoloq-endokrinoloq məsləhəti;
• Bol qanaxma: qanaxmanı azaldan dərman qrupları və qanazlığının müalicəsi;
• Ağrılı aybaşı: ağrıkəsicilər, lazım olduqda hormonal müalicə və səbəbin (məsələn, endometriozun) araşdırılması;
• İltihab: antibakterial müalicə;
• Quruluş dəyişiklikləri (polip, mioma): izləmə və ya müdaxilə barədə qərar.

Həyat tərzi də təsir edir: yuxu, qidalanma, stressin azalması, çəkinin normallaşması. Cərrahi müalicə lazım olarsa, ayrıca xidmət kimi müzakirə olunur.

Müalicə nəticəsi bir neçə sikl ərzində qiymətləndirilir. Ona görə nəzarət qəbulunu atlamayın və dərmanı özbaşına dəyişməyin. Bütün müalicə qərarları pasiyentin yaşı, şikayətləri və hamiləlik planı nəzərə alınaraq verilir.

Müalicə bir qədər vaxt apara bilər: siklin düzəlməsi çox vaxt bir neçə ay çəkir, buna görə dərhal nəticə gözləmək düzgün deyil.

Bəzi hallarda müraciəti təxirə salmaq olmaz:

• menopauzadan sonra hər hansı qanaxma, hətta az miqdarda olsa da, mütləq yoxlanılmalıdır;
• cinsi əlaqədən sonra təkrarlanan qanaxma;
• bol aybaşı ilə yanaşı halsızlıq, başgicəllənmə;
• aybaşı gecikməsi ilə birlikdə alt qarın ağrısı, belə halda uşaqlıqdan kənar hamiləlik də istisna edilməlidir;
• aybaşılar arasında təkrarlanan qanaxma.

Qanaxma çox güclüdürsə, huş itkisi və ya qəfil şiddətli qarın ağrısı varsa, 103-ə zəng edin.

Müalicə başladıqdan sonra siklin dəyişməsini qeyd etmək, nəzarət qəbuluna aybaşı təqvimi ilə gəlmək həkimə nəticəni qiymətləndirməkdə kömək edir.

Bu əlamətlər həmişə ağır xəstəlik göstərmir, lakin vaxtında yoxlanma ciddi səbəbləri erkən aşkarlamağa imkan verir. Qorxmaq lazım deyil, əsas məsələ müayinəni təxirə salmamaqdır.

Aybaşı pozğunluğu olan qadınlar üçün USM və hormon analizləri vaxtında aparılarsa, ən çox səbəb tez müəyyən edilir və müalicə daha dəqiq seçilir.

Dəyər müayinənin və müalicənin həcmindən asılıdır, dəqiq məbləğ qəbuldan sonra məlum olur. Əsas amillər:

• qəbulların sayı və ginekoloq-endokrinoloq məsləhətinə ehtiyac;
• kiçik çanaq orqanlarının USM-i və təkrar müayinələr;
• lazım olan analizlərin sayı və növü;
• histeroskopiya və ya digər əlavə müayinələrin lazım olması;
• aşkar edilmiş səbəb və müalicənin müddəti.

Səbəb aydınlaşdıqca plan dəyişə bilər, buna görə həkimlə hər mərhələdə növbəti addımları müzakirə etmək yaxşıdır.

Qiymət həmçinin müraciətin səbəbindən asılı ola bilər: sadə hormonal pozğunluq daha az müayinə tələb edir, mürəkkəb halda isə bir neçə mütəxəssisin iştirakı lazım gələ bilər. Həkim ilkin qəbuldan sonra planı və xərc sahələrini izah edir.

Ödəniş şərtlərini və xidmətin tərkibini qeydiyyatdan əvvəlcədən dəqiqləşdirmək olar. Həkim ilkin qəbuldan sonra yalnız həqiqətən zəruri olan müayinələri təyin edir.

Aybaşı sikli orqanizmin vəziyyətini göstərən əhəmiyyətli göstəricidir: pozğunluğun arxasında qalxanabənzər vəz, stress, mioma və ya polip kimi müxtəlif səbəblər dayana bilər. Buna görə özbaşına hormon həbi ilə siklin nizamlanması düzgün deyil, əvvəlcə səbəbi bilmək lazımdır.

Qəbula son bir neçə aybaşının tarixini və qanaxmanın xarakterini yazılı gətirin. Menopauzadan sonra qanaxma olarsa, gecikmədən müraciət edin. Bol aybaşı ilə yanaşı yorğunluq varsa, hemoqlobini yoxlatmaq lazımdır.