Sidik daşı xəstəliyi

Daşın əlamətləri onun harada yerləşməsindən asılıdır. Böyrəkdəki kiçik daş çox vaxt narahatlıq vermir və təsadüfən USM zamanı aşkarlanır. Daş sidik axarına düşdükdə isə sidiyin axışı bağlana bilər və böyrək koliki adlanan vəziyyət yaranır.

• bel nahiyəsində və ya böyrək tərəfdə dalğavari, kəskin ağrı;
• ağrının qasığa, xayalığa və ya budun daxili tərəfinə yayılması;
• ağrı zamanı yerində rahat dayana bilməmə, ürəkbulanma və qusma;
• sidikdə qan izləri, bəzən sidik ifrazı zamanı yanma;
• tez-tez sidiyə getmə hissi.

Bu əlamətlərin bir çoxu başqa xəstəliklərə də xasdır, məsələn, apendisit və ya mədə-bağırsaq problemləri. Buna görə ağrını özbaşına dərmanla susdurmaq əvəzinə müayinə olunmaq daha düzgündür. Diaqnozu həkim müayinə nəticələrinə əsasən qoyur.

Bəzi insanlarda daş illərlə heç bir şikayət vermədən qala bilər, digərlərində isə ilk əlamət birdən-birə ağır koliki olur. Ailədə daş xəstəliyi olması, az maye içmək və bəzi xroniki xəstəliklər risk amilləri sayılır.

Məqsəd daşın olub-olmadığını, ölçüsünü, yerini və sidik axınına təsirini müəyyən etməkdir. Müayinə üsulu şikayətlərə və vəziyyətin təcililiyinə görə seçilir.

• Sidik axarlarının USM-i — təhlükəsiz, sürətli üsuldur; böyrəyin genişlənməsini və bəzi daşları göstərir, təkrar nəzarət üçün də əlverişlidir;
• Sidik çıxarıcı yolların KT-si — daşın ölçüsünü və dəqiq yerini ən yaxşı göstərən müayinələrdən biridir;
• Uroqrafiya — kontrast maddə ilə sidik yollarının quruluşunu və axışını qiymətləndirməyə imkan verir;
• qan və sidik analizləri — iltihabı, böyrək funksiyasını və metabolik meyli yoxlamaq üçün.

Müayinələrin hamısı hər xəstəyə lazım olmur. Həkim ən az yükləməklə ən çox məlumat verən üsulu seçir və nəticələri sizə sadə dillə izah edir.

Müayinə zamanı həkim yalnız daşın mövcudluğuna deyil, həm də böyrəyin sidik yığma sisteminin genişlənib-genişlənmədiyinə, infeksiya olub-olmadığına baxır. Bu məlumatlar təcili müdaxilənin lazım olub-olmadığını göstərir.

Müalicə taktikası daşın ölçüsündən, yerindən, əlamətlərdən və böyrəyin vəziyyətindən asılıdır. Hər daşı mütləq əməliyyatla çıxarmaq lazım deyil.

• Müşahidə və konservativ yanaşma — kiçik daşlar bəzən özü çıxır. Bu zaman həkim ağrıkəsici və sidik axarını boşaldan dərman dəstəyi (medikamentoz ekspulsiv müalicə) təyin edə bilər, müddət və nəzarət USM ilə planlaşdırılır;
• Daşın çıxarılması — daş böyükdürsə, özü çıxmırsa, tez-tez ağrı və ya infeksiya yaradırsa, sidik axışını bağlayırsa istifadə olunur;
• Cərrahi üsullar — endoskopik müdaxilələr, böyrəkdən daşların çıxarılması (pielolitotomiya) və perkutan nefrolitolopaksiya. Üsul daşın xüsusiyyətlərinə görə seçilir.

Cərrahi müdaxilə üçün anesteziya, hazırlıq və sağalma dövrü qabaqcadan izah edilir. Qərarı həkimlə birlikdə verirsiniz.

Müdaxilədən sonra çıxarılmış daş tərkibinin təyini üçün laboratoriyaya göndərilə bilər. Sonrakı nəzarət müayinəsi qalıq fraqmentlərin olub-olmadığını göstərir və lazım olarsa, əlavə müalicə qərarı verilir.

Hər üsulun üstünlükləri və mümkün risklərini həkim əvvəlcədən sizinlə danışır.

Daş bir dəfə əmələ gəlibsə, təkrar olma ehtimalı mövcuddur. Ona görə daşın çıxarılması və ya düşməsi ilə iş bitmir. Əgər daşın tərkibini təyin etmək mümkün olarsa, bu, profilaktikanı fərdiləşdirməyə kömək edir.

Metabolik qiymətləndirmə qan və sidik analizlərini əhatə edir və daş əmələ gətirən amilləri müəyyən etməyə imkan verir. Ümumi tövsiyələr isə belədir:

• gün ərzində kifayət qədər maye içmək, sidik həcmini artırmaq;
• duz qəbulunu azaltmaq, qidalanmanı balanslaşdırmaq;
• həkimin təyin etdiyi hallarda qida məhdudiyyətlərinə riayət etmək;
• artıq çəkini nəzarətdə saxlamaq;
• nəzarət müayinələrindən keçmək.

Dərman profilaktikası lazım olarsa, onu yalnız həkim təyin edir.

Kiçik dəyişikliklər uzunmüddətli nəticədə fərq yarada bilər. Həkim hər kəs üçün vahid cədvəl yox, sizin analizlərinizə və həyat tərzinizə uyğun tövsiyələr verir. Qadınlar və kişilər üçün prinsiplər oxşardır, lakin risklər fərqli ola bilər.

Böyrək koliki zamanı bəzi əlamətlər dərhal tibbi yardım tələb edir. Bu hallarda gözləməyin, 103 nömrəsinə zəng edin:

• ağrı ilə birlikdə yüksək hərarət və titrəmə — bu, sidik yollarında infeksiya əlaməti ola bilər;
• tək böyrəyiniz var və ya digər böyrək işləmir, və koliki başlayıb;
• sidik ifrazı tamamilə dayanıb və ya demək olar ki, sidik yoxdur;
• ağrı çox şiddətlidir, dərmanla azalmır, davamlı qusma var;
• hamiləlik, ürək-damar xəstəliyi və ya böyrək çatışmazlığı fonunda ağrı.

Şübhə yaranarsa, təcili yardıma müraciət etmək həmişə daha təhlükəsizdir.

Əgər şübhəniz varsa, ağrının xarakterini və başlama vaxtını qeyd edin, bunu təcili yardım həkiminə deyin. Ağrıkəsici dərmanla vəziyyət müvəqqəti yaxşılaşsa belə, yuxarıdakı əlamətlər varsa, müayinəni təxirə salmayın. Sidik axışının uzun müddət tıxanması böyrək funksiyasına zərər verə bilər, ona görə vaxt vacibdir.