Onkourologiya

Uroloji şişlər ilkin dövrdə çox vaxt əlamət vermir, buna görə şikayət olmasa da, risk altında olan şəxslər həkimlə məsləhətləşməlidir. Bəzi əlamətləri isə nəzərə almamaq olmaz:

• sidikdə qan — ağrısız olsa belə, hər dəfə yoxlanılmalıdır, çünki bu, sidik kisəsi və ya böyrək xəstəliyinin əlaməti ola bilər;
• xayada bərkimə, ölçü dəyişikliyi, ağırlıq hissi;
• sidik axınının zəifləməsi, tez-tez sidiyə getmə;
• səbəbsiz çəki itirmə, yorğunluq, bel və ya sümük ağrıları;
• uzun müddət keçməyən sidik yolları infeksiyası.

Bu əlamətlər həmişə xərçəng demək deyil. Çox vaxt səbəb daş, iltihab və ya xoşxassəli dəyişikliklər olur. Lakin dəqiq cavabı yalnız müayinə verir.

Xaya xərçənginin erkən aşkarlanması üçün aylıq xayanın özünümüayinəsi faydalıdır; həkim bunu necə etməyi göstərə bilər.

Qorxu səbəbindən müayinəni təxirə salmaq təbii hissdir, lakin müayinə ilə vəziyyət haqqında aydınlıq yaranır. Çox halda nəticə narahatlığı aradan qaldırır.

Prostat xərçənginin skrininqi barədə qərar şəxsi seçim əsasında, həkimlə birgə verilir. PSA qan testi prostat vəzində dəyişiklik barədə siqnal verə bilər, lakin PSA-nın yüksəlməsi həmişə xərçəng demək deyil: prostat adenoması, prostatit və ya sadəcə müayinədən öncəki amillər də onu artıra bilər. Həkim testin faydası və məhdudiyyətləri barədə danışır, siz isə testi etmək və ya etməmək haqqında məlumatlı seçim edirsiniz.

PSA qeyri-müəyyən və ya yüksək olarsa, növbəti addımlar planlaşdırılır:

• prostat sağlamlığı indeksi (PHI) — əlavə qan göstəricisi kimi riski dəqiqləşdirməyə kömək edə bilər;
• prostat vəzinin MRT-si — biopsiyadan əvvəl şübhəli sahələri göstərir və biopsiyanın daha məqsədyönlü aparılmasına imkan verir;
• prostatın biopsiyası — yalnız göstəriş olduqda aparılır və diaqnozu təsdiqləyən əsas üsuldur.

Hər addım əvvəlcədən izah edilir, lazımsız biopsiyadan qaçmaq üçün nəticələr birlikdə qiymətləndirilir.

Sidik kisəsi xərçənginin ən tipik əlaməti ağrısız qanlı sidikdir. Böyrək şişləri isə tez-tez digər səbəblərlə aparılan USM və ya KT zamanı təsadüfən aşkarlanır. Bu səbəbdən şikayəti olmayan xəstələrdə də nəticə ola bilər.

• Onkouroloqun qəbulu — şikayətlərin və risk amillərinin (siqaret, peşə təsirləri, ailə anamnezi) qiymətləndirilməsi;
• USM, KT, MRT — şişin yerini və yayılmasını göstərir;
• sidiyin sitologiyası və onkomarker UBC sidikdə şişlə əlaqəli dəyişiklikləri yoxlamağa kömək edə bilər, lakin tək başına diaqnoz qoymur;
• sistoskopiya — sidik kisəsinin daxilinə baxış, lazım olduqda toxuma nümunəsi ilə.

Siqaretin tərk edilməsi sidik kisəsi və böyrək xərçənginin riskini azaltmağın ən təsirli yollarından biridir.

Sistoskopiya adətən yerli uyuşdurma ilə aparılır və qısa çəkir. Onun nəticələri sitologiya və ya şəkil müayinələri ilə birlikdə qiymətləndirilir. Lazım olarsa, həkim şübhəli sahədən toxuma nümunəsi götürür və patoloji müayinəyə göndərir.

Müalicə planı şişin növündən, mərhələsindən, yaşınızdan və ümumi sağlamlığınızdan asılıdır. Bəzi hallarda aktiv müşahidə, digərlərində cərrahiyyə, şüa və ya dərman müalicəsi və ya onların birləşməsi seçilir. Qərarı çox vaxt onkouroloq, onkoloq, radioloq və patoloq birlikdə verir.

• prostat vəzinin xərçənginin əməliyyatı — şiş vəzi ilə məhdud olduqda seçim ola bilər, sidik saxlama və cinsi funksiyaya təsiri əvvəlcədən müzakirə edilir;
• sidik kisəsinin xərçənginin əməliyyatları — səthi şişlərdə endoskopik götürmə, daha dərin şişlərdə daha geniş əməliyyat;
• xayanın xərçənginin əməliyyatları — adətən xayanın çıxarılması ilə başlayır, sonrakı müalicə nəticələrə görə planlaşdırılır.

Mümkün olduqda orqanı və funksiyaları qorumağa çalışılır. Əməliyyatdan sonra nəzarət müayinələri uzun müddət davam edir. Suallarınızı həkimdən açıq soruşa bilərsiniz.

Cərrahiyyədən öncə əməliyyatın məqsədi, mümkün yan təsirləri və sonrakı həyat keyfiyyəti açıq müzakirə edilir. Qərarı tələsmədən vermək hüququnuz var, istəsəniz yaxın adamınızı qəbula gətirə bilərsiniz.

Aşağıdakı vəziyyətlər gözləməyi qəbul etmir. Belə olduqda 103 nömrəsinə zəng edin:

• sidikdə çoxlu qan və ya laxtalar, sidiyi ifraz edə bilməmə;
• yüksək hərarət və titrəmə, xüsusilə əməliyyatdan və ya müayinədən sonra;
• xayada qəfil və şiddətli ağrı;
• bel ağrısı ilə birgə ayaqlarda zəiflik və ya sidik, nəcis nəzarətinin itirilməsi.

Ağrısız qanlı sidik və ya xayada yeni bərkimə kimi daha yavaş əlamətlər üçün isə həkimə bir neçə gün ərzində, gecikdirmədən planlı müraciət etmək tövsiyə olunur.

Hərarət və titrəmə ilə birgə müalicədən sonra baş verən halsızlıq da ciddi qəbul olunmalıdır. Şiş müalicəsi alan xəstələrdə immunitet zəifləyə bilər, buna görə infeksiya əlamətləri vaxt itirmədən yoxlanılmalıdır. Əlavə olaraq, ağrının xarakteri və başlama vaxtı barədə dəqiq məlumat verin, bu həkimə düzgün qərar verməyə kömək edir. Çətin vəziyyətdə yaxınlarınızdan kömək istəməkdən çəkinməyin.