Cinsi disfunksiya cinsi istək, oyanma, orqazm və ya cinsi fəaliyyət zamanı ağrı ilə bağlı davamlı problemləri əhatə edən ümumi termindir. Səbəblər bioloji, psixoloji və sosial amillərin kombinasiyası ola bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Seksual disfunksiya
- cinsi funksiyanın pozulması
- cinsi funksiya pozğunluqları
Xəstəlik haqqında
Cinsi disfunksiya – hər iki tərəfdaşın və ya onlardan birinin cinsi əlaqənin istənilən mərhələsində (istək, oyanma, orqazm) zövq almasına mane olan və insanda narahatlıq yaradan davamlı pozğunluqlar qrupudur. Ara-sıra baş verən uğursuzluq, yorğunluq və ya stress fonunda keçici çətinlik xəstəlik sayılmır; problem bir neçə ay ərzində müntəzəm təkrarlandıqda və həyat keyfiyyətinə təsir etdikdə həkim müayinəsi tövsiyə olunur.
Pozğunluq həm kişilərdə, həm də qadınlarda rast gəlinir və yaş artdıqca daha tez-tez qeydə alınır. Şərti olaraq onun bir neçə növü ayırd edilir:
- cinsi istəyin (libidonun) pozğunluqları – istəyin azalması və ya olmaması;
- oyanma pozğunluqları – kişilərdə erektil disfunksiya, qadınlarda kifayət qədər oyanmanın və nəmlənmənin olmaması;
- orqazm pozğunluqları – vaxtından əvvəl və ya gecikmiş eyakulyasiya, anorqazmiya;
- ağrı ilə bağlı pozğunluqlar – cinsi əlaqə zamanı ağrı (disparuniya), vaginizm.
Bu problemin əhəmiyyəti təkcə intim həyatla məhdudlaşmır. Kişilərdə ereksiyanın pisləşməsi çox vaxt ürək-damar xəstəliklərinin, şəkərli diabetin və ya hormonal pozğunluqların ilk əlaməti olur, qadınlarda isə ağrı və istəyin azalması ginekoloji və ya endokrin xəstəliyə işarə edə bilər. Utanc səbəbindən müraciətin gecikməsi həm əsas xəstəliyin gec aşkarlanmasına, həm də cütlükdə münasibətlərin gərginləşməsinə gətirib çıxarır.
Səbəbləri
Cinsi disfunksiyanın səbəbləri şərti olaraq üzvi (fizioloji) və psixoloji səbəblərə bölünür, lakin praktikada onlar çox vaxt birləşir: məsələn, damar mənşəli ereksiya problemi sonradan uğursuzluq qorxusu ilə ağırlaşır. Gənc yaşda pozğunluqlar daha çox psixoloji amillərlə bağlı olur, ahıl yaşlı pasiyentlərdə isə üzvi səbəblər üstünlük təşkil edir. Buna baxmayaraq, istənilən yaşda müalicəyə başlamazdan əvvəl üzvi səbəbləri istisna etmək vacibdir. Əsas səbəb və risk amilləri bunlardır:
- Ürək-damar xəstəlikləri və ateroskleroz – cinsiyyət orqanlarına qan axını azalır; ereksiya üçün kifayət qədər qan dolması baş vermir.
- Şəkərli diabet – həm xırda damarları, həm də sinir liflərini zədələyir, həssaslığı və oyanmanı azaldır.
- Arterial hipertenziya, yüksək xolesterin (hiperlipidemiya), piylənmə – damar divarının vəziyyətini pisləşdirir.
- Hormonal pozğunluqlar – kişilərdə testosteron çatışmazlığı, hər iki cinsdə prolaktinin artması, qalxanabənzər vəzi xəstəlikləri; qadınlarda menopauza dövründə estrogenlərin azalması selikli qişanın quruluğuna və ağrıya səbəb olur.
- Sinir sistemi xəstəlikləri – onurğa beyni zədələri, dağınıq skleroz, Parkinson xəstəliyi, insult sonrası vəziyyətlər.
- Sidik-cinsiyyət sistemi xəstəlikləri – prostatit, çanaq orqanlarında əməliyyatlar, endometrioz, iltihabi xəstəliklər, cinsi yolla ötürülən infeksiyalar.
- Dərmanların əlavə təsiri – bəzi antidepressantlar, təzyiqsalıcı və hormonal preparatlar libidoya, ereksiyaya və orqazma təsir edə bilər.
- Psixoloji amillər – depressiya, həyəcan pozğunluqları, xroniki stress, uğursuzluq qorxusu, keçmişdə yaşanmış travmatik təcrübə.
- Münasibətlərdəki problemlər – tərəfdaşlar arasında münaqişələr, ünsiyyət çatışmazlığı, inamsızlıq.
- Həyat tərzi – siqaret, alkoqoldan sui-istifadə, narkotik maddələr, azhərəkətlilik, yuxusuzluq.
Klinik mənzərə
Cinsi həyatdakı problemlərin patoloji xarakter daşıdığını göstərən bir sıra əlamətlər var. Kişilərdə uroloq-androloqa və ya seksoloqa müraciət etmək tövsiyə olunur, əgər aşağıdakılar müntəzəm təkrarlanırsa:
- cinsi əlaqə üçün kifayət qədər ereksiyanın olmaması və ya onun əlaqə zamanı sürətlə itməsi;
- gecə və səhər ereksiyalarının yox olması (bu, daha çox üzvi səbəbə işarə edir);
- vaxtından əvvəl eyakulyasiya – çox tez, istəkdən asılı olmadan baş verən eyakulyasiya;
- gecikmiş eyakulyasiya və ya onun olmaması;
- cinsi meylin əhəmiyyətli dərəcədə azalması;
- cinsi əlaqə zamanı və ya ondan sonra ağrı, narahatlıq.
Qadınlarda ginekoloqa və ya seksoloqa müraciət üçün əsas olan əlamətlər:
- oyanmanın və istəyin olmaması, cinsi əlaqəyə qarşı laqeydlik;
- kifayət qədər nəmlənmənin olmaması, uşaqlıq yolunda quruluq;
- anorqazmiya – orqazma nail olmağın mümkün olmaması;
- disparuniya – cinsi əlaqə zamanı ağrı;
- vaginizm – uşaqlıq yolu əzələlərinin iradədən asılı olmayan spazmı, bu səbəbdən əlaqə və ya ginekoloji müayinə çətinləşir.
Hamiləlik və doğuşdan sonrakı dövrdə istəyin müvəqqəti azalması tez-tez rast gəlinir və adətən hormonal dəyişikliklər, yorğunluq, yuxusuzluqla bağlıdır; uzun sürərsə, doğuşdansonrakı depressiyanı istisna etmək vacibdir.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər ağrılı ereksiya cinsi oyanma olmadan 4 saatdan çox davam edirsə (priapizm), cinsi fəallıq zamanı döş qəfəsində sıxıcı ağrı, təngnəfəslik, huşun itirilməsi baş veribsə – belə hallarda dərhal 103 nömrəsinə zəng edin. Depressiya fonunda özünə zərər vermək barədə fikirlər yaranarsa, gecikmədən 103-ə zəng edin və ya təcili psixiatrik yardıma müraciət edin.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Cinsi disfunksiyaya bir çox səbəbin yol aça biləcəyini nəzərə alaraq, həkim diaqnostikaya ətraflı söhbətlə başlayır: şikayətlərin nə vaxt yarandığı, qəfil və ya tədricən başlaması, müəyyən vəziyyətlərdən asılı olub-olmaması, qəbul edilən dərmanlar, xroniki xəstəliklər, həyat tərzi və münasibətlər. Söhbət konfidensial aparılır, xüsusi sorğu vərəqələri problemin dərəcəsini qiymətləndirməyə kömək edir. Sonra aşağıdakı müayinələr təyin oluna bilər:
- fiziki müayinə – arterial təzyiqin, bədən çəkisinin, cinsiyyət orqanlarının, ikincili cinsi əlamətlərin qiymətləndirilməsi;
- qan analizləri – qlükoza və qlikozilləşmiş hemoqlobin (diabeti aşkarlamaq üçün), lipid spektri (aterosklerozun risk amilləri);
- hormonal müayinə – testosteron, prolaktin, qalxanabənzər vəzi hormonları, qadınlarda göstərişə görə cinsiyyət hormonları;
- cinsiyyət yollarından götürülmüş yaxmaların müayinəsi – infeksiyaları və iltihabı istisna etmək üçün;
- kiçik çanaq orqanlarının, prostat vəzinin USM-i – struktur dəyişikliklərini aşkar edir;
- penil arteriyaların dupleks USM-i – cinsiyyət üzvünə qan axınını qiymətləndirir;
- gecə ereksiyalarının qiymətləndirilməsi – psixoloji və üzvi səbəbi fərqləndirməyə kömək edir;
- nevroloji müayinə və göstərişə görə çanaq dibi əzələlərinin elektromioqrafiyası;
- psixoloji testlər – depressiya, həyəcan və münasibət problemlərinin qiymətləndirilməsi.
Müayinəyə müxtəlif profilli mütəxəssislər cəlb oluna bilər: uroloq-androloq, ginekoloq, endokrinoloq, kardioloq, nevroloq, psixoterapevt. Differensial diaqnostikada əsas məqsəd problemin depressiya, dərman təsiri, hormonal, damar və ya nevroloji pozğunluqdan irəli gəldiyini müəyyən etməkdir.
Xidmətlər
Müalicə
Müalicə səbəbdən, pozğunluğun növündən və pasiyentin ümumi sağlamlıq vəziyyətindən asılıdır, ona görə də yalnız müayinədən sonra fərdi qaydada seçilir. Əksər hallarda ən yaxşı nəticəni kompleks yanaşma verir. Əsas istiqamətlər bunlardır:
- Həyat tərzinin dəyişdirilməsi – siqaretdən imtina, alkoqolun məhdudlaşdırılması, bədən çəkisinin normallaşdırılması, müntəzəm fiziki fəallıq, kifayət qədər yuxu. Bu tədbirlər xüsusən damar mənşəli pozğunluqlarda effektlidir.
- Əsas xəstəliyin müalicəsi – şəkərin, arterial təzyiqin, xolesterinin nəzarətə alınması, infeksiyaların və iltihabi xəstəliklərin müalicəsi.
- Dərman müalicəsinin korreksiyası – əgər problem qəbul edilən dərmanla bağlıdırsa, həkim preparatı dəyişə və ya sxemi yenidən qura bilər.
- Dərman preparatları – kişilərdə erektil disfunksiyanın ilk sıra müalicəsi fosfodiesteraza-5 inhibitorlarıdır; hormon çatışmazlığı təsdiqləndikdə əvəzedici hormon terapiyası aparılır; menopauzada qadınlara yerli estrogen vasitələri və nəmləndirici gellər təyin oluna bilər; vaxtından əvvəl eyakulyasiyada xüsusi preparatlar və yerli vasitələr istifadə olunur.
- Psixoterapiya və seksoloji məsləhət – koqnitiv-davranış terapiyası, cütlük terapiyası, xüsusi davranış texnikaları psixoloji mənşəli pozğunluqlarda əsas müalicə üsuludur.
- Çanaq dibi əzələlərinin məşqləri və fizioterapiya – vaginizmdə, disparuniyada, bəzi eyakulyasiya pozğunluqlarında faydalıdır.
- Digər üsullar – dərmanlar effekt vermədikdə kişilərdə vakuum cihazları, cinsiyyət üzvünə inyeksiyalar, ağır hallarda penil protezləmə; qadınlarda anatomik anomaliyalar zamanı göstəriş olduqda korreksiyaedici əməliyyatlar.
Pasiyentin özü də çox şey edə bilər: tərəfdaşla açıq danışmaq, problemi gizlətməmək, stressi azaltmaq, həkim tövsiyələrinə və müalicə müddətinə riayət etmək.
Nə etməmək lazımdır: potensiyanı artıran vasitələri, «təbii» əlavələri və internetdən alınmış preparatları həkimsiz qəbul etməyin – onların tərkibi naməlum ola bilər, bəzi ürək dərmanları (xüsusən nitratlar) ilə birlikdə isə təzyiqin təhlükəli enməsinə səbəb olurlar. Antidepressant və ya təzyiq dərmanını özbaşına dayandırmayın – bu, əsas xəstəliyin kəskinləşməsinə gətirib çıxara bilər.
Profilaktika
Cinsi disfunksiyanın xüsusi profilaktikası yoxdur, lakin onun ən çox rast gəlinən səbəblərinə — damar, hormonal və psixoloji amillərə — təsir etmək mümkündür.
- Arterial təzyiqi, qanda şəkərin və xolesterinin səviyyəsini nəzarətdə saxlayın: kişilərdə ereksiyanın pozulması çox vaxt damar problemlərinin erkən əlaməti olur.
- Siqareti tərgidin və alkoqolu məhdudlaşdırın — hər ikisi damarlara və sinir sisteminə zərər verir.
- Müntəzəm fiziki fəallıq və normal bədən çəkisi cinsi funksiyaya da müsbət təsir göstərir.
- Kifayət qədər yatın, xroniki stress, həyəcan və depressiya əlamətlərinə vaxtında diqqət yetirin.
- Cinsi yolla ötürülən infeksiyalardan qorunun və onları vaxtında müalicə edin.
- Yeni dərman təyin olunarsa, onun cinsi funksiyaya təsiri barədə həkimdən soruşun. Dərmanı özbaşına dayandırmayın.
- Tərəfdaşla açıq ünsiyyət psixoloji səbəblərin kök salmasının qarşısını alır.
Yadda saxla!
- Cinsi problemlər çox vaxt utanc səbəbindən illərlə gizlədilir, halbuki onların əksəriyyəti müalicə olunur.
- Kişilərdə ereksiyanın pisləşməsi bəzən ürək-damar xəstəliyinin, şəkərli diabetin və ya hormonal pozğunluğun ilk əlamətidir – bu, həkimə getmək üçün ciddi səbəbdir.
- 4 saatdan çox davam edən ağrılı ereksiya və cinsi fəallıq zamanı döş ağrısı təcili haldır – dərhal 103-ə zəng edin.
- Potensiyanı artıran vasitələri müayinəsiz qəbul etməyin: bəzi ürək dərmanları ilə birlikdə onlar təhlükəli ola bilər.
- Problem yeni dərmana başladıqdan sonra yaranıbsa, preparatı özbaşına dayandırmadan həkimlə danışın.
Suallar və cavablar
Hər iki mütəxəssis cinsi disfunksiya ilə məşğul olur, ancaq yanaşmaları fərqlənir: androloq əsasən fizioloji problemləri araşdırır, seksoloq isə psixoloji və münasibətlə bağlı amilləri də nəzərə alır. Bəzən hər iki səbəb birləşir, buna görə müayinəyə hansından başlamağınızdan asılı olmayaraq, zəruri hallarda digər mütəxəssisə yönləndiriləcəksiniz. İlkin qəbulda əsas şikayətlərinizi və nə vaxt başladığını dəqiq izah etmək faydalıdır.
Bu, problemin səbəbindən asılıdır. Psixoloji mənşəli çətinliklər çox vaxt stresin azalması, münasibətlərin yaxşılaşması və ya psixoterapiya ilə əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşır. Hormonal, damar və ya sinir mənşəli səbəblər isə əsas xəstəliyin müalicəsi ilə idarə olunur. Dəqiq proqnozu yalnız səbəb müəyyən edildikdən sonra vermək olar.
Bəzi hallarda cinsi yolla yoluxan infeksiyalar iltihab, ağrı və ya ümumi vəziyyətin pisləşməsi vasitəsilə cinsi funksiyaya təsir göstərə bilər, ancaq bu, cinsi disfunksiyanın yeganə səbəbi deyil. Diaqnostika zamanı həkim infeksion səbəbləri istisna etmək üçün müvafiq analizlər təyin edə bilər. İnfeksiya aşkarlanarsa, əvvəlcə onun müalicəsi aparılır, sonra cinsi funksiya yenidən qiymətləndirilir.
Yox. Yorğunluq, stress, alkoqol və ya narahatlıq fonunda ara-sıra baş verən uğursuzluq normal haldır və xəstəlik sayılmır. Problem bir neçə ay ərzində müntəzəm təkrarlanırsa və narahatlıq yaradırsa, həkimə müraciət etmək məqsədəuyğundur. Uğursuzluq qorxusunun özü də problemi gücləndirə bilər, buna görə vəziyyəti tərəfdaşla sakit müzakirə etmək faydalıdır.
Bəli, bəzi antidepressantlar libidonun azalmasına, orqazmın gecikməsinə və ya ereksiyanın zəifləməsinə səbəb ola bilər. Lakin dərmanı özbaşına dayandırmaq olmaz – bu, depressiyanın qayıtmasına gətirib çıxara bilər. Bu barədə həkiminizlə danışın: o, dozanı, preparatı və ya müalicə sxemini dəyişməyi müzakirə edə bilər.
Menopauzadan sonra estrogenlərin azalması səbəbindən uşaqlıq yolunun selikli qişası nazilir və quruyur, bu da ağrıya səbəb ola bilər. Bu, tez-tez rast gəlinən, lakin müalicə olunan vəziyyətdir. Ginekoloq müayinədən sonra nəmləndirici vasitələr və ya yerli hormonal preparatlar tövsiyə edə bilər; ağrını «yaş əlaməti» kimi qəbul edib dözmək lazım deyil.
Seksologiya üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
MAR-testi: nəticə təkbaşına sonsuzluğu izah edirmi?
MAR-testi spermatozoidlərlə əlaqəli anticisimləri qiymətləndirə bilər. Lakin o, hər cütlük üçün ilkin müayinə deyil və təkbaşına reproduktiv diaqnoz…
İstiqamət: Reproduktologiya / Andrologiya
Xayadan nümunə götürülməsi: biopsiya ilə sperm axtarışı eynidirmi?
Xaya biopsiyası diaqnostik toxuma qiymətləndirilməsi və ya reproduktiv prosedurla əlaqəli ola bilər. Müdaxilənin məqsədi əvvəlcədən dəqiq izah edilməlidir.
İstiqamət: Andrologiya / Reproduktologiya
Hamiləlik alınmır: cütlük müayinəyə haradan başlamalıdır?
Hamiləlik çətinliyinin qiymətləndirilməsi yalnız qadının analizlərindən ibarət deyil. Hər iki tərəfin tarixçəsi və məqsədli testlər bir plan daxilində…
İstiqamət: Reproduktologiya / Andrologiya
Spermoqramma cavabını necə oxumalı: say, hərəkət və forma birlikdə
Spermoqramma kişinin reproduktiv qiymətləndirilməsində əsas müayinələrdəndir. Eyakulyatın həcmi, sperm konsentrasiyası, ümumi say, hərəkətlilik və morfologiya kimi göstəricilər araşdırılır.…
İstiqamət: Andrologiya / Reproduktologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
