Bazalioma – dəri xərçənginin bir növüdür. Xəstəlik əsasən insan bədəninin açıq sahələrində – burun qanadları, yanaqlar, kürək, döş qəfəsi üzərində şişin formalaşması ilə xarakterizə olunur. Neoplastik böyümənin mənbəyi dərinin bazal qatının hüceyrələridir; bu hüceyrələr anormal şəkildə bölünməyə və çoxalmağa başlayır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Bazal hüceyrəli xərçəng
- bazal hüceyrəli karsinoma
Xəstəlik haqqında
Bazalioma – dəri xərçənginin bir növüdür. Xəstəlik əsasən insan bədəninin açıq sahələrində – burun qanadları, yanaqlar, kürək, döş qəfəsi üzərində şişin formalaşması ilə xarakterizə olunur. Neoplastik böyümənin mənbəyi dərinin bazal qatının hüceyrələridir; bu hüceyrələr anormal şəkildə bölünməyə və çoxalmağa başlayır. Şiş xoşxassəli və bədxassəli yenitörəmələr arasında aralıq mövqe tutur. Bazalioma demək olar ki, heç vaxt metastaz vermir – öz atipik hüceyrələrini uzaq orqanlara yaymır. Bu, xəstələrin sağalması üçün əlverişli proqnozu və xəstəliyin residiv riskinin aşağı olmasını şərtləndirir.
Səbəbləri
Xəstəliyin inkişafının əsasında dərinin bazal qatının hüceyrələrinin qeyri-adekvat bölünməsi və çoxalması dayanır. Belə bir disbalans epidermis hüceyrələri tərəfindən zülal komponentlərinin əmələgəlmə mexanizmlərinin pozulması nəticəsində yaranır.
Bu ssenari üzrə hadisələrin inkişafını provokasiya edən amillər bunlardır:
- Həddindən artıq insolyasiya (günəş şüalarının təsiri) – risk qrupuna açıq rəngli dərisi olan insanlar daxildir;
- radiasiya;
- kanserogen maddələrlə təmas – lak-boya materialları, qatranlar, arsen, neft emalı məhsulları;
- travmatik amilin daimi təsiri – bazalioma eynək çərçivələrinin və ya büstqalter qayışlarının dəriyə daimi təzyiq etdiyi yerdə yarana bilər;
- immunitet funksiyasını zəiflədən preparatların uzunmüddətli qəbulu (kortikosteroidlər və sitostatiklər).
Digər mühüm risk amili genetik meyillilikdir. Əgər ailədə kimsə onkoloji patologiya ilə xəstələnibsə, mümkün problemin erkən aşkarlanması üçün profilaktik müayinələrə dermatoloqa/onkoloqa müraciət etmək tövsiyə olunur.
Təsnifat
Bazalioma əsasən 50 yaşdan yuxarı pasiyentlərdə inkişaf edir. Kişilər və qadınlar eyni tezlikdə xəstələnirlər. Şişin təsnifatı klassik TNM mərhələləşdirmə sisteminə əsaslanır, burada T (0-4) – yenitörəmənin ölçüsü, N(0-3) – limfa düyünlərinin zədələnməsi və M (0-1) – uzaq metastazların mövcudluğudur.
Şişin strukturundan asılı olaraq bazalioma aşağıdakı növlərə bölünür:
- Səthi. Dəridə soyulmağa başlayan çəhrayı ləkə əmələ gəlir. Onun ətrafında sıx bir halqa formalaşır.
- Piqmentli. Dəridəki yenitörəmə mavi, bənövşəyi və ya qəhvəyi rəng alır. Xəstəliyin bu formasını onkoloqlar mütləq melanomadan (dərinin ən bədxassəli şişindən) fərqləndirməlidirlər.
- Şişvari. Dəridə sıx, hamar düyün əmələ gəlir. Zamanla o, xoralana bilir, qabıqlarla örtülmüş kiçik bir çökəklik formalaşdırır.
- Sklerodermayabənzər. Şiş dəridən cüzi dərəcədə qalxır, aydın sərhədlərə malikdir, nadir hallarda böyük ölçülərə qədər böyüyür.
- Fibroepitelial. Xəstəliyin ən əlverişli formasıdır. Xoralanmayan və narahatlıq hissləri yaratmayan kiçik, sıx bir düyünün əmələ gəlməsi ilə xarakterizə olunur.
Yenitörəmənin növü və mərhələsi təsdiqləndikdən sonra onkoloq xəstəliyin müalicəsi üçün optimal variantı seçir.
Klinik mənzərə
Bazalioma nisbətən yavaş inkişaf edir. Bəzən ilkin şişin yaranmasından onun geniş yayılmış böyüməsinə qədər illər keçir. Lakin bu, son ana qədər gözləmək lazım olduğu anlamına gəlmir.
Xəstəliyin fərqləndirici simptomu pasiyentin dərisində əmələ gələn 2-5 mm ölçülü sıx düyünün və ya ləkənin mövcudluğudur. Şişin tipik lokalizasiyaları ultrabənövşəyi şüalanmaya məruz qalan açıq sahələrdir:
- Üz nahiyəsi;
- burun qanadları;
- başın tüklü hissəsi;
- boyun və dekolte zonası;
- döş qəfəsi;
- kürək.
İnkişafın erkən mərhələlərində bərkimə pasiyentdə praktiki olaraq heç bir narahatlıq yaratmır. İnsan yalnız onun mövcudluğunu qeyd edir, bəzən isə estetik qüsuru hiss edir, çünki yenitörəmə dərinin açıq sahələrində yerləşir.
Şiş tədricən böyüməyə davam edir, öz ətrafında sıx kiçik düyünlərdən ibarət bir halqa formalaşdırır. Papulanın səthi xoralana bilər, daha sonra qabıqlarla örtülən hunişəkilli bir krater əmələ gətirə bilər. Bu mərhələdən etibarən pasiyenti çox vaxt şiş sahəsində vizual qüsur, narahatlıq hissləri, toxunma zamanı ağrı narahat etməyə başlayır.
İxtisaslaşdırılmış yardım üçün vaxtında müraciət edilməzsə, şiş böyüməsini davam etdirir, tədricən böyüdüyü nahiyənin toxumalarını və dərisini dağıdır. Məsələn, burun qanadlarında olan bazalioma qığırdağı zədələyərək burunla nəfəs almanı pisləşdirə bilər. Klinik mənzərənin ifadəlilik dərəcəsi xəstəliyin mərhələsindən və konkret hallın xüsusiyyətlərindən asılıdır.
Şəkillərdə əlamətlər
Bu şəkil xəstəliyin klinik görünüşünü göstərir
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Bazalioma çox vaxt pasiyent tərəfindən müstəqil şəkildə və ya həkim tərəfindən profilaktik müayinə zamanı aşkarlanır. Xəstəliyin erkən mərhələlərində insan demək olar ki, heç bir narahatlıq hiss etmədiyindən, o, şişi səhvən ziyil kimi qəbul edə bilər. Lakin nəzərə almaq lazımdır ki, yeni törəmə yetkin yaşda meydana çıxır və çox vaxt ziyillər üçün qeyri-tipik olan struktura malik olur.
Onkoloqa və ya dermatoloqa müraciət zamanı həkim anamnez toplayır, pasiyentin şikayətlərini analiz edir və şişi vizual olaraq qiymətləndirir. Daha sonra mütəxəssis digər mümkün ocaqları aşkar etmək üçün bütün bədənin dərisini müayinə edir.
Patoloji yeni törəmənin differensiasiyası məqsədilə onkoloq istifadə edir:
- Dermatoskopiya – dəri elementlərinin 10 qat böyüdülmə altında vizual qiymətləndirilməsinə əsaslanan metod;
- biopsiya – diaqnostikanın «qızıl» standartı. Onun histoloji strukturunun qiymətləndirilməsi ilə mikroskop altında tədqiq üçün şişin kiçik bir hissəsi götürülür.
Müalicə
Müalicə üsulları
Şişin əsas müalicəsi patoloji ocağın götürülməsidir. Az invaziv destruktiv üsullardan, ağır hallarda isə cərrahi eksiziyadan istifadə olunur. Residivlərin qarşısını almaq üçün bəzən kimyəvi preparatların tətbiqi və şüa təsiri tələb olunur.
Konservativ terapiya
Çox vaxt onkoloji prosesin effektiv müalicəsi üçün eyni zamanda bir neçə üsuldan istifadə olunur. Kombinə olunmuş terapiya xəstəliyin residiv risklərinin azalması ilə daha etibarlı nəticəyə zəmanət verir. Tətbiq oluna bilər:
- Şüa terapiyası – yaxın fokuslu rentgen şüalandırması.
- Kimyaterapiya – bu metod nadir hallarda tətbiq olunur. Bu günədək bazaliomanın dərmanla müalicəsi üçün yeganə icazə verilmiş və effektiv vasitə vismodegibdir.
Cərrahi müalicə
Bazaliomalı pasiyentlərin müalicəsinə müasir yanaşmalar 90-95% hallarda tam sağalmaya nail olmağa imkan verir. Şişin aradan qaldırılmasının əsas üsulları bunlardır:
- Kriodestruksiya – yeni törəmə toxumalarının aşağı temperaturla məhv edilməsi. Şiş dondurulur və bununla da götürülür. Belə metod əsasən bazaliomanın səthi formaları üçün uyğundur.
- Lazer destruksiyası – götürülmə lokal şüalanma vasitəsilə həyata keçirilir. Prosedur az travmatikliyi, yaxşı kosmetik effekti və sürətli reabilitasiyası ilə seçilir.
- Küretaj və elektrokoaqulyasiya – əvvəlcə şiş sağlam toxumaların sərhədləri daxilində küretka ilə qaşınır, sonra isə onun yatağı kauterizasiya edilir.
- Cərrahi – neştər tətbiq edilməklə klassik üsul. Şiş sağlam toxumalar daxilində kəsilib çıxarılır. Onkoloq yeni törəmənin sərhədlərindən 4-5 mm geri çəkilir. Bu, xəstəliyin residiv risklərini minimuma endirmək üçün zəruridir.
Reabilitasiya
Bazaliomada cərrahi müalicə minimal invaziv üsullarla, «birgünlük cərrahiyyə»yə aid metodlarla həyata keçirilir. Şişin kiçik və orta ölçülərində prosedur hospitalizasiya tələb etmir. Yeni törəmənin radikal çıxarılmasından sonra pasiyent bir neçə saat həkim nəzarəti altında qalır, sonra evə getmək olar.
Tam bərpa müddəti 2-3 həftəyədək davam edir. Bu vaxt ağır fiziki yüklənmələri məhdudlaşdırmaq, əməliyyat olunmuş sahənin zədələnməsini və saunaya, hamama getməyi istisna etmək tövsiyə olunur. Bazaliomalı pasiyentlərin mütləq əksəriyyəti üçün proqnoz əlverişlidir.
Profilaktika
Bazaliomanın spesifik profilaktikası mövcud deyil. Uzun müddət birbaşa günəş şüaları altında qalmaqdan, kanserogenlərlə təmasdan, dərinin xroniki zədələnməsindən çəkinmək tövsiyə olunur. Onkoloji patologiyası olan qohumlar mövcud olduqda, dermatoloq və ya onkoloq tərəfindən mütəmadi profilaktik müayinələrdən keçmək lazımdır.
Yadda saxla!
Onkoloq kimi deyə bilərəm ki, bazalioma dərinin neoplastik zədələnməsinin ən əlverişli variantlarından biridir. Xəstəlik demək olar ki, heç vaxt metastaz vermir, müasir müalicə üsulları isə halların 90-95%-ində pasiyentin tam sağalmasını təmin edir. Lakin vəziyyəti öz axarına buraxmaq olmaz. Patologiyanın ilk əlamətləri yarandıqda belə ixtisaslaşdırılmış yardım üçün müraciət etmək tövsiyə olunur. Bu, riskləri əhəmiyyətli dərəcədə azaltmağa və dəridəki estetik qüsuru tez bir zamanda aradan qaldırmağa imkan verəcəkdir.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Əməliyyatdan sonra kiçik çapıq qalması mümkündür, onun görünüşü şişin ölçüsündən, yerləşdiyi nahiyədən və seçilən əməliyyat üsulundan asılıdır. Üz kimi həssas sahələrdə cərrah adətən kosmetik nəticəni də nəzərə alaraq toxumanı qənaətlə çıxarmağa çalışır, zərurət olduqda plastik bərpa üsullarından istifadə edilə bilər. Konkret nəticəni əvvəlcədən dəqiq söyləmək çətindir, bu, əməliyyatdan sonra qiymətləndirilir.
Bazaliomanın əsas riski əvvəlcə günəş şüalanmasına uzunmüddətli məruz qalma ilə bağlıdır, lakin bəzi insanlarda dəri xərçənginə genetik meyllik də rol oynayır, xüsusən açıq rəngli dərisi olan ailələrdə. Nadir irsi sindromlarda, məsələn bazal hüceyrəli nevus sindromunda, çoxsaylı bazaliomalar gənc yaşdan meydana çıxa bilər. Ailədə belə hallar olduqda onkodermatoloqla erkən müayinə barədə danışmaq faydalıdır.
Bazalioma adətən yavaş böyüyür, lakin müalicəsiz qalarsa illər ərzində ətraf toxumalara — dəriyə, əzələyə, bəzən sümüyə doğru — daxil ola bilər, bu da müalicəni çətinləşdirir və nəticəni pisləşdirir. Digər xərçəng növlərindən fərqli olaraq uzaq metastaz nadir hallarda baş verir, lakin yerli dağıdıcı böyümə real təhlükədir. Buna görə şübhəli dəri dəyişikliyi ilə erkən onkoloqa müraciət vacibdir.
Mövzu üzrə məqalələr
Süd vəzi onkomarkerləri: niyə “xərçəng yoxlaması” sayılmır?
CA 15-3 və CEA kimi qan göstəriciləri sağlam qadınlarda adi süd vəzi skrininqinin əvəzi deyil. Müalicə biomarkerləri və…
İstiqamət: Mammologiya / Onkologiya
Effektiv kombinasiya: cərrahiyyə + hipertermokimyaterapiya
Klinikanın onkocərrah həkimləri cərrahi üsulların qarındaxili hipertermokimyaterapiya ( Xaypek (HIPEC) ) ilə birləşdirilməsindən istifadə edərək pasiyentlərin həyatını xilas…
İstiqamət: Onkocərrahiyyə
Haypek (HIPEC)
Bəzi onkoloji xəstəliklərin nəticəsi olan peritoneal karsinomatozun müalicəsi üçün bizim Onkomərkəzimizdə qabaqcıl Haypek (HIPEC) üsulu - hipertermik intraperitoneal…
İstiqamət: Onkocərrahiyyə
Klinikanın onkokonsiliumu iş başında: həkimlər onkoloji pasiyentdə yuxarı boş venanın stentlənməsini apardılar
İlk növbədə ürək-damar sisteminin patologiyaları ilə bağlı olan sivilizasiya xəstəlikləri inkişaf etmiş ölkələrdə əlilliyə və ölümə görə birinci…
İstiqamət: Ürək-damar cərrahiyyəsi / Onkologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
