Haypek (HIPEC)

HIPEC iki əsas komponentdən ibarətdir. Birincisi, əməliyyat zamanı görünən şiş toxumalarının mümkün qədər tam kənarlaşdırılmasıdır. İkincisi, bundan dərhal sonra qarın boşluğuna qızdırılmış kimyəvi məhlulun yeridilməsi və müəyyən müddət ərzində dövr etdirilməsidir.

Bu birləşmə qarın pərdəsinin karsinomatozu, yəni peritoneum üzərində səpələnmiş şiş ocaqlarının müalicəsi üçün istifadə olunur. Üsul bütün pasiyentlərə uyğun deyil, qərarı çoxprofilli onkoloji komanda verir.

Qarın pərdəsi, yəni peritoneum qarın boşluğunun daxili səthini və orqanları örtən nazik təbəqədir. Bəzi xərçəng növləri, məsələn bağırsaq, mədə və yumurtalıq şişləri bu təbəqəyə yayıla bilər. Nəticədə peritoneum səthində çoxsaylı kiçik şiş ocaqları əmələ gəlir, bu vəziyyət karsinomatoz adlanır.

Belə ocaqlar çox vaxt tomoqrafiya və digər müayinələrdə tam görünmür. Onlar qarında maye toplanmasına, ağrıya, iştahsızlığa, bağırsaq keçməzliyinə və arıqlamağa səbəb ola bilər. Ənənəvi sistemli müalicə bu ocaqlara həmişə kifayət qədər təsir göstərə bilmir, buna görə yerli təsirli üsullar axtarılıb.

Kimyəvi preparatın istilik ilə birgə təsiri bir neçə mexanizmə əsaslanır:

• yüksək temperatur şiş hüceyrələrini kimyəvi preparatlara daha həssas edə bilər;
• preparat birbaşa qarın boşluğuna yeridildiyi üçün şiş ocaqlarına yerli təsir güclü olur;
• məhlulun bərabər paylanması qarın pərdəsinin bütün səthinə çatmağa imkan verir;
• preparatın qan dövranına keçən hissəsi nisbətən az olduğu üçün ümumi toksiki təsir azala bilər.

Əməliyyat zamanı məhlul xüsusi aparat vasitəsilə qızdırılır və qarın boşluğunda müəyyən temperaturda dövr etdirilir. Prosedurun müddəti və preparatın növü şişin xarakterinə görə onkoloq tərəfindən müəyyən edilir. Üsul müalicənin nəticəsini yaxşılaşdıra bilər, lakin hər pasiyent üçün eyni nəticənin zəmanəti verilmir.

HIPEC əsasən qarın boşluğunda lokallaşmış ilkin şişlər və onların qarın pərdəsinə yayılması zamanı nəzərdən keçirilir. Üsulun tətbiq edilə biləcəyi əsas xəstəlik növləri bunlardır:

• yoğun və düz bağırsaq xərçəngi;
• yumurtalıq xərçəngi;
• mədə xərçəngi;
• psevdomiksoma və qarın pərdəsinin mezotelioması;
• appendiks xərçəngi, o cümlədən musinoz şişlər;
• bəzi sarkomalar.

Bu siyahı ümumi xarakter daşıyır. Konkret pasiyent üçün uyğunluq xəstəliyin mərhələsindən, yayılma dərəcəsindən, ümumi vəziyyətdən və əvvəlki müalicədən asılıdır. Qərarı onkoloq, cərrah və digər mütəxəssislərdən ibarət konsilium verir.

HIPEC hər pasiyent üçün uyğun olmaya bilər. Əks göstərişlər fərdi qiymətləndirilir və aşağıdakı hallarda üsul tətbiq edilməyə bilər:

• ağır ürək, ağciyər, qaraciyər və böyrək çatışmazlığı;
• xəstəliyin qarın boşluğundan kənara geniş yayılması, xüsusən həyati vacib orqanlarda;
• şişin cərrahi yolla kifayət qədər kənarlaşdırıla bilməməsi;
• pasiyentin ümumi vəziyyətinin çox zəif olması;
• aktiv infeksiya və ya nəzarət olunmayan yanaşı xəstəliklər;
• kimyəvi preparatlara ağır həssaslıq.

Əks göstərişlərin tam siyahısı həkim müayinəsi və müayinə nəticələrinə əsasən müəyyən olunur. Buna görə mütəxəssis konsultasiyası vacibdir.

HIPEC şişin qarın pərdəsinə yayılmasına qarşı yerli təsir imkanı yaradır, lakin hər üsul kimi onun da məhdudiyyətləri var. Üstünlükləri arasında preparatın birbaşa şiş ocaqlarına çatması, istiliyin təsirinin gücləndirilməsi və ümumi toksikliyin nisbətən aşağı olması qeyd olunur.

Məhdudiyyətlər isə aşağıdakılardır: üsul mürəkkəb əməliyyatla birgə aparılır, uzun hazırlıq və bərpa tələb edir, hər pasiyent üçün uyğun deyil və mütəxəssis komandası və xüsusi avadanlıq tələb edir. Buna görə qərar yalnız fərdi risk və fayda müqayisə edildikdən sonra verilir.

HIPEC-ə hazırlıq mərhələsi diqqətlə aparılır və bir qədər vaxt tələb edir. Əsas məqsəd orqanizmin əməliyyata və kimyaterapiyaya ardıcıl tab gətirə biləcəyini müəyyən etməkdir:

• onkoloji konsilium şişin xarakterini və yayılmasını müzakirə edir;
• kompüter tomoqrafiyası, MRT və ya PET-KT kimi görüntüləmə müayinələri aparılır;
• qan analizləri, ürək, ağciyər, böyrək və qaraciyər funksiyasının qiymətləndirilməsi tələb olunur;
• anestezioloq əməliyyat və narkoz riskini qiymətləndirir;
• qidalanma vəziyyəti yoxlanılır, lazım olduqda dəstəkləyici müalicə təyin edilir;
• qəbul etdiyiniz dərmanlar və allergiyalar barədə həkimə məlumat verilir.

HIPEC ümumi anesteziya altında, əməliyyatxanada, bir neçə mütəxəssisdən ibarət komanda tərəfindən aparılır. Əsas mərhələlər aşağıdakı kimidir:

1. Cərrahi mərhələ. Cərrah qarın boşluğuna giriş açır, şiş ocaqlarını və zədələnmiş toxumaları mümkün qədər tam kənarlaşdırır.
2. Dövriyyə sisteminin qurulması. Qarın boşluğuna borucuqlar yerləşdirilir və xüsusi perfuziya aparatına qoşulur.
3. Qızdırılmış məhlulun yeridilməsi. Müəyyən temperatura qədər qızdırılmış kimyəvi məhlul qarın boşluğunda müəyyən müddət dövr etdirilir. Bu zaman temperatur və pasiyentin göstəriciləri daim izlənilir.
4. Məhlulun çıxarılması. Prosedur başa çatdıqdan sonra məhlul boşaldılır, boru sistemi çıxarılır.
5. Əməliyyatın tamamlanması. Cərrah qarın boşluğunu yoxlayır, drenajlar qoyur, əməliyyat yaraları tikilir.

Əməliyyat və HIPEC prosedurundan sonra bərpa fərdi xarakter daşıyır. Aşağıdakı mərhələlər təxmini təsəvvür yaratmaq üçündür:

• İlk günlərPasiyent reanimasiya və ya intensiv terapiya şöbəsində və ya yaxından nəzarət olunan palatada olur. Ağrıkəsici müalicə, maye və qidalanma dəstəyi təmin olunur.
• Stasionarda qalmaAdətən bir neçə gündən iki həftəyə qədər stasionarda müşahidə aparılır. Müddət əməliyyatın həcmindən və pasiyentin vəziyyətindən asılıdır.
• İlk həftələrQidalanma tədricən bərpa olunur, fiziki fəallıq mərhələli şəkildə artırılır. Ağır yükdən çəkinmək lazımdır.
• Sonrakı müşahidəOnkoloq müəyyən fasilələrlə müayinə və görüntüləmə təyin edir, zəruri olduqda əlavə müalicə planlaşdırılır.

Bağırsaq və qarın boşluğu orqanlarında aparılan əməliyyatdan sonra qidalanma tədricən bərpa edilir. Aşağıdakı ümumi tövsiyələr faydalı ola bilər, lakin dəqiq pəhriz həkim tərəfindən təyin edilir:

• əvvəlcə maye və yumşaq qida qəbul edilir, sonra menyu mərhələli genişləndirilir;
• qidalanma kiçik porsiyalarla və tez-tez olmalıdır;
• zülallı qida bərpa üçün vacibdir, lakin onun həcmini həkimlə razılaşdırmaq lazımdır;
• kifayət qədər maye qəbulu böyrək funksiyasına və ümumi vəziyyətə kömək edir;
• yüngül gəzinti və tənəffüs məşqləri ağırlaşmaların qarşısının alınmasına yardım edir;
• siqaretdən və spirtli içkilərdən çəkinmək məsləhətdir.

Qidalanma pozuntusu və ya çəki itkisi olarsa, həkimlə məsləhətləşib əlavə qidalanma dəstəyi almaq mümkündür.

Bu üsullar bir-birini əvəz etmir və çox vaxt birlikdə planlaşdırılır. Müalicə sxemini onkoloq müəyyən edir.

HIPEC ilə birgə aparılan əməliyyat mürəkkəb müdaxilədir və ağırlaşmalar mümkündür. Onların riski pasiyentin vəziyyətindən və əməliyyatın həcmindən asılıdır:

• ağrı, ürəkbulanma, bağırsaq fəaliyyətinin gec bərpası;
• qanaxma, infeksiya və yara sahəsində problemlər;
• qan göstəricilərinin müvəqqəti pisləşməsi, zəiflik;
• böyrək və qaraciyər funksiyasının müvəqqəti pozulması;
• bağırsaq anastomozunun çatışmazlığı, qarın boşluğunda maye yığılması;
• ağciyər və ürək-damar ağırlaşmaları;
• nadir hallarda təkrar əməliyyat zərurəti.

Komanda bu riskləri azaltmaq üçün diqqətli hazırlıq, əməliyyat zamanı nəzarət və sonrakı müşahidə təşkil edir. Ağırlaşmalar barədə həkimlə əvvəlcədən ətraflı danışmaq lazımdır.

Üsulun faydası və riski hər pasiyent üçün ayrıca qiymətləndirilməlidir. Bu üsulu özbaşına seçmək və ya digər müalicədən imtina etmək olmaz.

Əməliyyatdan sonra evə yazıldıqdan sonra aşağıdakı əlamətlərə diqqət yetirin:

Bu əlamətlər ağırlaşmanın göstəricisi ola bilər. Vaxtında müraciət müalicənin uğuruna kömək edir.