Qarın nahiyəsində, ilk növbədə daxili orqanların ətrafında piyin artıq toplanması. Bel çevrəsi ilə qiymətləndirilir və diabet, ürək xəstəlikləri ilə daha sıx bağlıdır.
Sinonimlər: Visseral piylənmə, Mərkəzi piylənmə
Abdominal piylənmə piyin əsasən qarında və qarın boşluğunun daxilində – qaraciyər, bağırsaq və digər orqanların ətrafında (visseral piy) toplandığı paylanma tipidir. Bu piy hormonal cəhətdən fəaldır: iltihabı saxlayan və toxumaların insulinə həssaslığını azaldan maddələr ifraz edir. Buna görə bədən kütləsi indeksi mülayim olsa belə, geniş bel yüksək kardiometabolik risk deməkdir.
Səbəblər və risk amilləri
- artıq kalori, şirin içkilər, az hərəkətli həyat tərzi;
- yuxu çatışmazlığı, xroniki stress, spirtli içkilərdən sui-istifadə;
- irsiyyət, kişi cinsi, yaş, menopauza;
- endokrin səbəblər: Kuşinq sindromu, hipotireoz, polikistoz yumurtalıq sindromu, kişilərdə testosteron çatışmazlığı;
- bəzi dərmanların, məsələn, qlükokortikoidlərin və bir sıra antipsixotiklərin uzunmüddətli qəbulu.
Simptomlar
Vəziyyətin özü ağrı vermir. Qarının böyüməsi, yük zamanı təngnəfəslik, xoruldama nəzərə çarpır. Zamanla nəticələri üzə çıxır: təzyiqin artması, karbohidrat mübadiləsinin pozulması, dislipidemiya, qaraciyərin piylənməsi, obstruktiv yuxu apnoesi.
Diaqnostika
Əsas üsul bel çevrəsinin ən aşağı qabırğa ilə qalça sümüyünün darağı arasındakı məsafənin ortasında ölçülməsidir. Avropa mənşəli insanlarda bel çevrəsi kişilərdə ≥94 sm, qadınlarda ≥80 sm olduqda piylənmə abdominal sayılır (daha sərt hədlər 102 və 88 sm-dir). Belin boya nisbəti də faydalıdır: 0,5-dən yuxarı göstərici riskə işarədir. Həkim əlavə olaraq qlükoza, qlikozilləşmiş hemoqlobin, lipid profili təyin edir, təzyiqi ölçür, lazım olduqda qaraciyəri qiymətləndirir.
Müalicə
Əsas yanaşma mülayim kalori defisiti olan balanslı qidalanma və müntəzəm fiziki fəallıq (aerob və güc məşqləri) hesabına çəkinin azaldılmasıdır. Çəkinin hətta 5–10%-nin itirilməsi mübadiləni nəzərəçarpacaq dərəcədə yaxşılaşdırır. Kifayət qədər effekt olmadıqda həkim dərman müalicəsi, məsələn, QLP-1 reseptor aqonistləri təyin edə, ağır piylənmədə isə bariatrik cərrahiyyəni müzakirə edə bilər. Paralel olaraq təzyiq, lipidlər və qlükoza nizamlanır.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Döş qəfəsində 5 dəqiqədən uzun sürən sıxıcı ağrı, qol və ya ayaqda qəfil zəiflik, üzün asimmetriyası və ya nitqin pozulması zamanı təcili tibbi yardım (103) çağırın. Bel çevrəsi göstərilən hədləri keçirsə, güclü susuzluq, tez-tez sidiyə getmə və ya yuxuda nəfəs dayanmaları yaranıbsa, planlı qaydada həkimə müraciət edin.
Üst termin: Piylənmə
Əlaqəli terminlər
- Piylənmə
- Metabolik sindrom
- İnsulinrezistentlik
- Bel çevrəsi
- Visseral piy indeksi
- 2-ci tip şəkərli diabet
- Arterial hipertenziya
- Metabolik disfunksiya ilə əlaqəli steatotik qaraciyər xəstəliyi
