Boyundakı yuxu arteriyalarının divarında aterosklerotik piləklərin toplanması; mənfəzi daralda və işemik insultun mənbəyinə çevrilə bilər.
Sinonimlər: Karotid ateroskleroz
Yuxu arteriyaları baş beynin böyük hissəsini qanla təchiz edir. Aterosklerozda onların divarında, əksər hallarda ümumi yuxu arteriyasının daxili və xarici şaxələrə ayrıldığı yerdə piləklər yaranır. Təhlükə yalnız daralmanın dərəcəsi ilə deyil, həm də piləyin xüsusiyyətləri ilə bağlıdır: boş, xoralaşmış pilək hissəciklər və ya trombların qopmasına səbəb ola bilər; onlar qan axını ilə beyin damarlarına düşərək işemik insult və ya tranzitor işemik ataka yaradır.
Səbəblər və risk amilləri
- Yaş, siqaret çəkmək, arterial hipertenziya.
- ASLP xolesterininin yüksəkliyi, şəkərli diabet.
- Digər arteriyaların (koronar, ayaq arteriyaları) aterosklerozu.
- Hərəkətsizlik, piylənmə, ailədə oxşar xəstəliklər.
Simptomlar
Əksər hallarda yuxu arteriyalarının aterosklerozu simptomsuz gedir və USM zamanı aşkar edilir. Beynin qan təchizatının pozulması epizodları artıq olubsa, simptomlu hesab olunur: qolun, ayağın və ya üzün yarısının qəfil zəifliyi və ya keyiməsi, nitqin pozulması, bir gözdə qısamüddətli görmə itkisi («pərdə»). Bu əlamətlər tez keçsə belə, yüksək insult riskinin mühüm siqnalıdır.
Diaqnostika
Əsas üsul yuxu arteriyalarının dupleks skanlamasıdır: divarın qalınlığını, piləkləri və stenozun dərəcəsini göstərir. Dəqiqləşdirmək üçün KT- və ya MR-angioqrafiya aparılır. Eyni zamanda lipidoqramma, qlükoza, təzyiq və ürək müayinə olunur.
Müalicə
Əsas — həyat tərzinin dəyişdirilməsi və dərman profilaktikasıdır: həkimin təyinatı ilə statinlər, antiaqreqantlar, təzyiq və diabetə nəzarət üçün dərmanlar. Ciddi stenozda, xüsusən TİA və ya kiçik insultdan sonra karotid endarterektomiya və ya yuxu arteriyasının stentlənməsi nəzərdən keçirilir. Simptomsuz stenozda əməliyyat haqqında qərar daralmanın dərəcəsi, piləyin xüsusiyyətləri və ümumi risk nəzərə alınmaqla fərdi verilir.
Profilaktika
Siqaretdən imtina, təzyiqə və xolesterinə nəzarət, Aralıq dənizi tipli qidalanma, müntəzəm fiziki aktivlik.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Üzün asimmetriyası, qolda və ya ayaqda zəiflik və ya keyimə, nitqin pozulması, bir gözdə qəfil görmə itkisi zamanı dərhal təcili tibbi yardım (103) çağırın — simptomların keçməsini gözləməyin. İnsultun müalicəsi yalnız ilk saatlarda effektivdir.
Üst termin: Ateroskleroz
Əlaqəli terminlər
- Yuxu arteriyasının stenozu
- Karotid endarterektomiya
- İşemik insult
- Tranzitor işemik ataka
- Dupleks skanlama
- İntima-media kompleksinin qalınlığı
- Ateroskleroz
- Aterosklerotik pilək
