Atrofiya — qidalanma çatışmazlığı, fəaliyyətsizlik, innervasiyanın pozulması və ya xəstəlik nəticəsində orqan və ya toxumanın ölçüsünün kiçilməsi və funksiyasının zəifləməsidir.
Atrofiya əvvəllər normal inkişaf etmiş orqanın, toxumanın və ya hüceyrələrin həyat boyu kiçilməsidir. Hüceyrələr kiçilir, onların bir hissəsi məhv olur, orqanın funksiyası zəifləyir. Atrofiya fizioloji (məsələn, timusun yaşla kiçilməsi, menopauzadan sonra yumurtalıqların atrofiyası) və patoloji — xəstəlik, travma və ya uzunmüddətli hərəkətsizliyin nəticəsi ola bilər. Orqanın əvvəldən inkişaf etmədiyi hipoplaziyadan fərqli olaraq, atrofiyaya uğramış orqan əvvəllər normal ölçüdə olub.
Səbəblər və risk amilləri
- Fəaliyyətsizlik — uzun müddət yataq rejimində, gips immobilizasiyasında, hipodinamiyada əzələlər kiçilir.
- Qan təchizatının pozulması — xroniki işemiya, arteriyaların aterosklerozu.
- Sinirlərin zədələnməsi — travmalar, polineyropatiya, yan amiotrofik skleroz, insultun nəticələri.
- Qidalanma çatışmazlığı və üzülmə — aclıq, şişlər və xroniki xəstəliklər zamanı kaxeksiya.
- Təzyiq — toxumanın şiş, kista və ya maye ilə sıxılması (məsələn, hidronefroz zamanı).
- Hormonal dəyişikliklər və qocalma — yaşla bağlı sarkopeniya, estrogen çatışmazlığında selikli qişaların atrofiyası.
- Xroniki iltihab və autoimmun proseslər — atrofik və autoimmun qastrit.
Simptomlar
Təzahürlər orqandan asılıdır. Əzələ atrofiyası ətrafın həcminin kiçilməsi və zəiflik kimi görünür; mədə selikli qişasının atrofiyası B12 vitamininin və dəmirin sorulmasını pozur; beyin atrofiyası yaddaşın və təfəkkürün zəifləməsi ilə, görmə sinirinin atrofiyası görmənin pisləşməsi ilə, dəri atrofiyası isə onun nazilməsi və quruluğu ilə müşayiət olunur.
Diaqnostika
Müayinə və ətrafların çevrəsinin ölçülməsi, ultrasəs müayinəsi, KT və MRT, elektroneyromioqrafiya, selikli qişalar üçün biopsiya ilə endoskopiya, səbəbi axtarmaq üçün laborator analizlər istifadə olunur.
Müalicə
Müalicə səbəbə yönəlir: qan axınının, qidalanmanın, innervasiyanın bərpası, sıxılmanın aradan qaldırılması. Fəaliyyətsizlikdən yaranan əzələ atrofiyası reabilitasiya və müalicəvi bədən tərbiyəsi ilə çox hallarda geri dönəndir. Hüceyrələrin xeyli hissəsi məhv olub birləşdirici toxuma ilə əvəz olunubsa, funksiya yalnız qismən bərpa olunur. İstənilən preparatı yalnız həkim təyin edir.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Bir ətrafın arıqladığını, artan zəifliyi, udmanın və ya görmənin pozulmasını hiss etsəniz, həkimə müraciət edin. Qolda və ya ayaqda qəfil zəiflik üzün asimmetriyası və ya nitqin pozulması ilə birlikdədirsə, dərhal təcili tibbi yardım (103) çağırın.
