Distrofiya — hüceyrə və toxumalarda maddələr mübadiləsinin pozulması və onların quruluşunun, funksiyasının dəyişməsidir; həmçinin xroniki qidalanma pozuntusu.
Distrofiya hüceyrələrdə və hüceyrəarası maddədə maddələr mübadiləsinin pozulduğu patoloji prosesdir; bunun nəticəsində onlarda zülallar, yağlar, karbohidratlar, minerallar toplanır və ya əksinə, itirilir, toxumanın quruluşu və funksiyası zərər görür. Termin çoxmənalıdır: patoloji anatomiyada toxuma dəyişikliklərini, pediatriya və nutrisiologiyada bədən çəkisinin çatışmazlığı ilə xroniki qidalanma pozuntusunu, bəzi xəstəliklərin adlarında (Düşen əzələ distrofiyası, tor qişanın, buynuz qişanın distrofiyası) isə irsi və ya yaşa bağlı degenerativ prosesləri bildirir.
Mahiyyəti və növləri
- Maddəyə görə — zülal, yağ, karbohidrat, mineral distrofiyalar (məsələn, toxumalarda kalsiumun çökməsi).
- Yerləşməsinə görə — hüceyrədaxili və hüceyrədənkənar (məsələn, amiloidoz, hialinoz).
- Yayılmasına görə — yerli (bir orqanda) və sistem.
- Mənşəyinə görə — qazanılmış və irsi (toplanma xəstəlikləri, əzələ distrofiyaları).
Səbəblər
Qeyri-kafi qidalanma və sorulmanın pozulması, xroniki hipoksiya və işemiya, toksinlər (alkoqol, bəzi dərmanlar), infeksiyalar, endokrin və mübadilə xəstəlikləri (şəkərli diabet, piylənmə), fermentlərin və struktur zülalların genetik qüsurları.
Klinik əhəmiyyəti və əlaqəli xəstəliklər
- Qaraciyərin piy distrofiyası — piylənmə, diabet, alkoqoldan sui-istifadə zamanı; fibroz və sirroza qədər irəliləyə bilər.
- Miokard distrofiyası — anemiya, tireotoksikoz, intoksikasiyalar zamanı; ürəyin işini pozur.
- Tor qişa və buynuz qişa distrofiyaları — görmənin zəifləməsinə gətirir.
- Əzələ distrofiyaları — əzələlərin irəliləyən zəifliyi və atrofiyası ilə irsi xəstəliklər.
- Alimentar distrofiya — aclıq və ya ağır xəstəliklər zamanı üzülmə.
Diaqnostika və müalicə
Qan analizləri (zülal, albumin, qaraciyər fermentləri, qlükoza), ultrasəs müayinəsi, MRT, göz dibinin müayinəsi, genetik testlər və biopsiya istifadə olunur. Bir çox qazanılmış distrofiyanın erkən mərhələləri səbəb aradan qaldırıldıqda geri dönəndir: qidalanmanın korreksiyası, alkoqoldan imtina, çəkinin azaldılması, əsas xəstəliyin müalicəsi. İrsi formaları ixtisaslaşmış mərkəzlər müalicə edir; onların bir qismi hələ ki, sağalmaz olsa da, gedişi ləngitmək mümkündür. İzah olunmayan çəki itkisi, irəliləyən əzələ zəifliyi, görmənin pisləşməsi zamanı həkimə müraciət edin.
