Degenerasiya — hüceyrələrin, toxumaların və ya orqanın quruluşunun və funksiyasının tədricən pisləşməsi və normal xüsusiyyətlərinin itirilməsidir.
Degenerasiya hüceyrə və toxumaların tədricən dağılması prosesidir; bu zaman onlar normal quruluşunu və funksiyasını yerinə yetirmək qabiliyyətini itirir. Ümumi patologiyada termin «distrofiya» anlayışına — hüceyrədə müəyyən maddələrin toplanması və ya itirilməsi ilə maddələr mübadiləsinin pozulmasına yaxındır. Klinik təcrübədə «degenerativ» sözü iltihabi, şiş və ya damar mənşəli dəyişikliklərdən fərqli olaraq yeyilmə, qocalma, irsi meyl və ya xroniki zədələnmə ilə bağlı yavaş irəliləyən dəyişiklikləri bildirir.
Prosesin mahiyyəti
Toxumanın qeyri-kafi qidalanması, xroniki yüklənmə, toksinlər, genetik qüsurlar və ya anomal zülalların toplanması təsirindən hüceyrələrdə maddələr mübadiləsi pozulur. Hüceyrələr ixtisaslaşmış funksiyalarını itirir, bir hissəsi məhv olur, onların yerində isə çox vaxt birləşdirici toxuma böyüyür (fibroz). Degenerativ proseslərin əksəriyyəti geri dönməzdir, lakin onların sürətini azaltmaq mümkündür.
Klinik əhəmiyyəti və əlaqəli xəstəliklər
- Dayaq-hərəkət aparatı — oynaqların osteoartriti, onurğanın degenerativ xəstəliyi (osteoxondroz, spondilyoz), fəqərəarası disklərin protruziyası və yırtıqları.
- Sinir sistemi — neyrodegenerativ xəstəliklər: Alsheymer xəstəliyi, Parkinson xəstəliyi, yan amiotrofik skleroz.
- Gözlər — mərkəzi görmənin itirilməsinə gətirən yaşa bağlı makula degenerasiyası və digər tor qişa distrofiyaları.
- Ürək və damarlar — ürək qapaqlarının degenerativ zədələnmələri (məsələn, kalsifikasiyalı aorta stenozu).
Diaqnostika
Degenerativ dəyişiklikləri aşkar etmək üçün rentgenoqrafiya, MRT və KT, ultrasəs müayinəsi, göz dibinin müayinəsi və optik koherent tomoqrafiya, neyropsixoloji testlər tətbiq olunur. Yadda saxlamaq lazımdır: degenerativ dəyişikliklər şəkillərdə şikayəti olmayan insanlarda da tez-tez aşkar edilir, buna görə tapıntını həkim simptomlarla birlikdə qiymətləndirir.
Müalicə və profilaktika
Müalicə simptomların azaldılmasına və irəliləmənin ləngidilməsinə yönəlir: müalicəvi bədən tərbiyəsi, artıq çəkinin azaldılması, həkimin təyin etdiyi preparatlarla ağrının aradan qaldırılması, göz və sinir sistemi xəstəliklərində xüsusi üsullar, ağır hallarda əməliyyatlar (məsələn, oynağın endoprotezləşdirilməsi). Fiziki fəallıq, siqaretdən imtina, arterial təzyiqə və qanda şəkərə nəzarət bir sıra degenerativ xəstəliklərin riskini azaldır. Görmənin qəfil pisləşməsi, sidik ifrazının pozulması ilə ayaqlarda zəiflik və ya sürətlə artan yaddaş pozuntuları zamanı təcili həkimə müraciət edin.
