Biokimyəvi qan analizi

Qanın biokimyası bir analiz deyil, həkimin konkret məqsədə görə seçdiyi bir neçə testdən ibarət paneldir. Əsas dəstə adətən qlükoza, ümumi zülal, kreatinin, sidik cövhəri, ALT, AST, bilirubin və xolesterini əhatə edir; ehtiyac olduqda albumin, qələvi fosfataza, QQT, amilaza, sidik turşusu, elektrolitlər, dəmir, lipidoqramma əlavə olunur. Analiz maddələr mübadiləsinin «kəsiyini» verir və xəstəlikləri hələ şikayət olmayan erkən mərhələdə aşkar etməyə kömək edir.

Nə üçün təyin edilir

• profilaktik müayinələr və dispanserizasiya;
• qaraciyər, böyrək, mədəaltı vəz xəstəliklərinə, şəkərli diabetə şübhə;
• ürək-damar xəstəlikləri riskinin qiymətləndirilməsi;
• qaraciyərə və ya böyrəklərə təsir edə bilən dərmanlarla (statinlər, bəzi antibiotiklər, diuretiklər) müalicənin nəzarəti;
• əməliyyatdan əvvəl və xəstəxanaya yerləşdirilərkən müayinə.

Hazırlıq

Qan venadan səhər acqarına verilir: 8–12 saat yeməkdən sonra, yalnız adi su içmək olar. Bir sutka əvvəl alkoqol və çox yağlı yemək, 1–2 gün əvvəl isə AST, kreatinkinaza və kreatinini yüksəldən intensiv məşqlər istisna edilir. Səhər siqaret çəkilmir. Daimi qəbul edilən dərmanlar barədə həkimə məlumat verilir — onları özbaşına dayandırmaq lazım deyil.

Normalar

Böyüklər üçün təxmini göstəricilər:

• acqarına qlükoza — 3,9–5,5 mmol/l;
• ümumi zülal — 64–83 q/l;
• kreatinin — kişilərdə təxminən 62–115 mkmol/l, qadınlarda 53–97 mkmol/l;
• sidik cövhəri — 2,5–8,3 mmol/l;
• ALT və AST — 40 V/l-ə qədər (qadınlarda yuxarı hədd çox vaxt daha aşağıdır);
• ümumi bilirubin — 3,4–20,5 mkmol/l;
• ümumi xolesterin — 5,0 mmol/l-dən aşağı olması arzuolunandır.

İstinad göstəriciləri laboratoriyadan, üsuldan, cinsdən və yaşdan asılıdır; konkret laboratoriyanın blankına əsaslanmaq lazımdır.

Kənarlaşmaların səbəbləri

ALT və AST-nin artması qaraciyər hüceyrələrinin zədələnməsini (hepatit, steatoz, dərman təsiri), kreatinin və sidik cövhərinin artması böyrək funksiyasının zəifləməsini və ya susuzlaşmanı, qlükozanın yüksəlməsi karbohidrat mübadiləsinin pozulmasını göstərir. Yüksək xolesterin aterosklerozun risk amilidir. Bir göstəricinin cüzi kənarlaşması çox vaxt təsadüfi olur və təkrar analiz tələb edir. Diaqnoz barədə nəticəni həkim şikayətləri, müayinəni və digər tədqiqatları müqayisə edərək çıxarır.