Vaccination

İnfeksion xəstəliyə qarşı süni immunitet yaratmaq üçün vaksinin yeridilməsi; uşaq və böyüklərdə təhlükəli infeksiyaların profilaktikasının əsası.

Sinonimlər: Peyvənd, İmmunizasiya

Vaksinasiya (peyvənd, immunizasiya) orqanizmin konkret infeksiyaya qarşı qabaqcadan müdafiə yaratması üçün vaksinin yeridilməsidir. Bu, təbabətdə ən effektiv və təhlükəsiz profilaktika üsullarından biridir. Planlı peyvəndlər milli təqvimə əsasən, əlavə peyvəndlər isə epidemioloji göstərişlərə görə, səfərdən əvvəl və ya peşə ilə əlaqədar aparılır.

Göstərişlər

uşaqların planlı peyvəndlənməsi — vərəm, hepatit B, difteriya, göyöskürək, tetanus, poliomielit, qızılca, məxmərək, epidemik parotit, hemofil və pnevmokok infeksiyası və s. əleyhinə;
böyüklər — difteriya və tetanusa qarşı revaksinasiya, hər il qrip peyvəndi, yaşlılar üçün pnevmokok və qurşaqvari herpes vaksinləri, tibb işçiləri üçün hepatit B;
uşaqlıq boynu xərçənginin profilaktikası üçün yeniyetmələrin İPV əleyhinə peyvəndi;
hamilələr — həkimin tövsiyəsi ilə qrip və göyöskürək əleyhinə (canlı vaksinlər əks-göstərişdir);
təcili profilaktika — heyvan dişlədikdən sonra (quduzluq), travma zamanı (tetanus), qızılca xəstəsi ilə təmasda.

Necə aparılır

Peyvənddən əvvəl həkim və ya tibb bacısı xəstəni sorğulayır, temperaturu ölçür, allergiya və əvvəlki reaksiyaları dəqiqləşdirir. Vaksin əzələdaxili, dərialtı, dəridaxili və ya ağızdan yeridilir. Bir neçə vaksin eyni gündə bədənin müxtəlif nahiyələrinə vurula bilər. Prosedurdan sonra təxminən 30 dəqiqə kabinetin yaxınlığında qalmaq lazımdır.

Müvəqqəti əks-göstəriş temperaturla keçən kəskin xəstəlikdir (peyvənd sağalanadək təxirə salınır). Daimi əks-göstərişlər — əvvəlki dozaya və ya vaksinin komponentinə ağır allergik reaksiya; canlı vaksinlər üçün — ağır immun çatışmazlığı və hamiləlik. Qızdırmasız yüngül burun axması adətən peyvəndə mane olmur.

Effektivlik və risklər

Kütləvi vaksinasiya təbii çiçəyi ləğv etməyə, poliomielit, difteriya və qızılca xəstələnməsini kəskin azaltmağa imkan verib. Əhatə azaldıqda bu xəstəliklər geri qayıdır — bunu müxtəlif ölkələrdə qızılca alovlanmaları göstərib. Tez-tez rast gəlinən reaksiyalar: iynə yerində ağrı və qızartı, cüzi temperatur, uşaqlarda şıltaqlıq; 1–3 günə keçib gedir. Ciddi ağırlaşmalar nadirdir, infeksiyanın özünün riski dəfələrlə yüksəkdir. Elmi məlumatlar peyvəndlərin autizmlə əlaqəsini təsdiqləmir.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

39 °C-dən yüksək temperatur, qıcolmalar, uşağın 3 saatdan çox dayanmadan ağlaması, iynə yerində güclü ödem həkimlə əlaqə saxlamağa əsasdır. Nəfəs çətinliyi, üz və dodaqlarda ödem, solğunluq və kəskin zəiflik zamanı dərhal təcili tibbi yardım (103) çağırın.