Donuz qripindən necə qorunmaq olar?

Qrip və adi soyuqdəymə oxşar əlamətlərlə başlaya bilər, lakin qrip daha ağır gedir və ağırlaşmalar riski daha yüksəkdir. Aşağıdakı müqayisə ilkin fərqləri göstərir. Dəqiq diaqnozu yalnız həkim qoyur.

Əl gigiyenası qripin yayılmasının profilaktikasında mühüm tədbirdir. Buna görə də əllərinizi tez-tez sabunla yuyun. Sabun mikrobları təmizləyir və məhv edir. Əllərinizi yumaq imkanı yoxdursa, tərkibində spirt olan dezinfeksiyaedici salfetlərdən və ya antibakterial geldən istifadə edin. Hər gün evdə nəm təmizlik aparın, bütün səthləri (masalar, qapı dəstəkləri, stullar və s.) virusu təmizləyən və məhv edən məişət yuyucu vasitələri ilə mütləq emal edin.

Virus xəstə insandan sağlam insana hava-damcı yolu ilə (asqıranda, öskürəndə) asanlıqla ötürülür, buna görə də xəstələrdən ən azı 1 metr məsafə saxlamaq lazımdır. Öskürərkən və asqırarkən ağzı və burnu birdəfəlik salfetlə örtmək, istifadədən sonra isə onları atmaq lazımdır. İctimai yerlərdə, xüsusən də xəstə insanlar üçün tüpürmək olmaz.

Mümkün olduqca ictimai nəqliyyatla səfərlərdən çəkinmək, izdihamlı yerlərə getməkdən imtina etmək lazımdır. Bu mümkün deyilsə, xəstələnmək riskini azaltmaq üçün maska taxın və ya digər əlaltı qoruyucu vasitələrdən istifadə edin.

Çirkli əllərlə gözlərə, burna və ağıza toxunmayın, çünki virus məhz bu yollarla yayılır.

Sağlam həyat tərzi orqanizmin virusa qarşı müqavimətini artırır. Düzgün qidalanma rejiminə riayət edin, zülallarla, vitaminlərlə və mineral maddələrlə zəngin qida məhsulları qəbul edin, fiziki aktivliyinizi artırın, tam dəyərli yuxu da vacibdir.

Əl gigiyenası qripdən qorunmanın ən sadə və effektiv üsullarından biridir. Əlləri düzgün yumaq üçün aşağıdakı addımlara riayət edin:

1. Əlləri isladın. Təmiz axar su ilə əlləri isladın və kifayət qədər sabun götürün.
2. Köpükləndirin. Sabunu ovuclar, əllərin arxası, barmaqlar arası, baş barmaqlar və dırnaq altı daxil olmaqla bütün səthlərə sürtün.
3. Müddətə riayət edin. Əlləri ən azı 20 saniyə ovuşdurun.
4. Yaxalayın. Sabunu axar su ilə tam yuyun.
5. Qurulayın. Təmiz dəsmal və ya birdəfəlik salfetlə əlləri qurulayın.

Donuz qripi, yəni A (H1N1) 2009 qripi adi mövsümi qripə bənzər əlamətlərlə gedir. Əlamətlər xəstədən xəstəyə dəyişir. Ən geniş yayılmış simptomlar bunlardır:

• yüksək bədən hərarəti, üşütmə;
• öskürək;
• burun axması və tutulması;
• boğaz ağrısı;
• baş ağrısı;
• tezləşmiş tənəffüs, nəfəs darlığı;
• əzələ və oynaq ağrıları, güclü zəiflik;
• bəzi hallarda konyunktivit, yəni gözlərin qızarması.

Mövsümi qrip üçün xarakterik olmayan mədə-bağırsaq pozğunluqları da müşahidə oluna bilər: ürəkbulanma, qusma, ishal. Bu əlamətlər xüsusilə uşaqlarda daha tez-tez rast gəlinə bilər.

A (H1N1) 2009 qripinin xarakterik xüsusiyyəti ağırlaşmaların erkən yaranmasıdır. Mövsümi qripdə ağırlaşmalar adətən xəstəliyin ikinci həftəsinə doğru yarandığı halda, A (H1N1) 2009 qripində ağırlaşmalar daha erkən, xəstəliyin ilk günlərində inkişaf edə bilər.

Ağırlaşmalar arasında birincili virus pnevmoniyası liderlik edir. Virus pnevmoniyasında vəziyyətin pisləşməsi sürətlə gedir və bəzi pasiyentlərdə qısa müddət ərzində ağciyərlərin süni ventilyasiyası ilə dərhal respirator dəstək tələb edən tənəffüs çatışmazlığı inkişaf edə bilər.

Tez başlanmış müalicə xəstəliyin ağırlıq dərəcəsinin yüngülləşməsinə və ağırlaşmaların azalmasına kömək edir.

Evdə qalmaq və dərhal həkimə müraciət etmək lazımdır; həkim dəqiq diaqnoz qoya və vəziyyətinizə və yaşınıza uyğun müalicə təyin edə bilər. Bol maye qəbulu tövsiyə olunur: isti çay, kompot, isti su, mineral su. Qripdə özbaşına müalicə yolverilməzdir.

Ailə üzvlərindən biri xəstələnibsə, infeksiyanın yayılmasının qarşısını almaq üçün xəstəni təcrid etmək lazımdır. Ona ayrıca qab-qacaq və ayrıca otaq ayırmaq məsləhətdir. Bu mümkün deyilsə, xəstədən ən azı 1 metr məsafə saxlayın. Xəstənin olduğu otağı müntəzəm havalandırmaq, məişət əşyalarını, həmçinin döşəmələri dezinfeksiyaedici vasitələrlə silmək lazımdır.

Xəstə ilə ünsiyyəti mümkün qədər məhdudlaşdırmaq lazımdır, ona isə yalnız bir ailə üzvü qulluq etməlidir. Bu zaman həm xəstə, həm də ona qulluq edən şəxs tibbi maskadan (tənzif sarğıdan) istifadə etməlidir.

Yüngül gedişli qrip zamanı həkim evdə qalmağı və müalicəni evdə aparmağı məsləhət görə bilər. Aşağıdakı cədvəl xəstəliyin ümumi gedişatı və nəyə diqqət etməli olduğunuzu göstərir. Hər pasiyent üçün müddət fərqli ola bilər.

• İlk günlərHərarət, üşütmə, güclü zəiflik. Yataq rejimi, bol isti maye, otağın müntəzəm havalandırılması. Dərmanları yalnız həkim təyin edir.
• Xəstəliyin ortasıÖskürək və burun axması ön plana çıxır. Vəziyyətin pisləşməsini izləmək, hərarəti ölçmək və nəfəs almanı yoxlamaq vacibdir.
• Sağalma dövrüHərarət düşür, zəiflik qalır. Tədricən fəaliyyətə qayıtmaq, ağır yükdən qaçmaq lazımdır.
• Sonrakı həftələrYorğunluq və öskürək bir müddət davam edə bilər. İmmunitetin bərpası üçün tam yuxu və balanslaşdırılmış qidalanma vacibdir.

Qrip hər yerdə yayılmış, yüksək yoluxucu virus infeksiyasıdır.

Qripin törədiciləri aqressivliyi və olduqca yüksək çoxalma sürəti ilə seçilən A və B tipli viruslardır. Yoluxmadan sonra bir neçə saat ərzində qrip virusu tənəffüs yollarının selikli qişasının dərin zədələnməsinə səbəb olur və bakteriyaların oraya nüfuz etməsinə imkan açır. Bu, qrip zamanı yaranan bakterial ağırlaşmaların çoxluğunu izah edir. Qrip viruslarının mühüm xüsusiyyətlərindən biri də onların dəyişkənlik qabiliyyətidir: demək olar ki, hər il virusların yeni variantları meydana çıxır və onların ştammları mövsümi qripə qarşı vaksinin tərkibinə daxil edilir. Buna görə də qripə qarşı vaksinin tərkibi hər il həmin epidemik mövsümdə üstünlük təşkil edən qrip virusu növlərindən asılı olaraq dəyişir.

Qripin xarakterik klinik təzahürləri: xəstəliyin qəfil kəskin başlanğıcı, bədən hərarətinin kəskin yüksəlməsi (38–40 °C-dən yuxarı), üşütmə, baş ağrısı, əzələ ağrısı, ümumi zəiflik, öskürək. Xəstəlik yüngül keçə bilər, lakin ölümlə nəticələnən ağır formaları da müşahidə oluna bilər.

Qrip aşağıdakı ağırlaşmaları ilə olduqca təhlükəlidir:

• ağciyər ağırlaşmaları (pnevmoniya, bronxit);
• yuxarı tənəffüs yolları və LOR-orqanları tərəfindən ağırlaşmalar (otit, sinusit, rinit, traxeit);
• ürək-damar sistemi tərəfindən ağırlaşmalar (miokardit, perikardit);
• sinir sistemi tərəfindən ağırlaşmalar (meningit, meningoensefalit, ensefalit, nevralgiya, poliradikulonevrit və s.).

Qrip çox vaxt mövcud xroniki xəstəliklərin kəskinləşməsi ilə müşayiət olunur.

Qripin spesifik profilaktikasının yeganə üsulu vaksinasiyadır. Vaksinin orqanizmə yeridilməsi xəstəliyə səbəb ola bilməz, lakin qoruyucu anticisimlərin hazırlanması yolu ilə immun sistemini infeksiya ilə mübarizəyə stimullaşdırır. Müasir vaksinlərin tərkibi sirkulyasiya edən ştammlarla maksimum uyğunluq üçün hər il virusun mutasiyalarına uyğun olaraq dəyişdirilir və mövsümdə dövr edən əsas qrip virusu ştammlarına qarşı qorunma yaradır.

Əgər vaksinasiya sizə və ya uşağınıza əks-göstərişdirsə, həkimlə alternativ qorunma üsullarını müzakirə edin.

Vaksinasiyaya əks-göstərişlər azdır: o, başqa mənşəli kəskin infeksion xəstəliklər dövründə və xroniki xəstəliklərin kəskinləşməsi dövründə, orqanizmin yumurta zülalına qarşı yüksək həssaslığı olduqda, həmçinin 6 aylığa qədər uşaqlarda aparılmır. Hamiləlik və süd vermə dövründə peyvəndin məqsədəuyğunluğunu həkim fərdi qiymətləndirir.

Vaksinasiya sayəsində orqanizminizi ən təhlükəli qrip viruslarının hücumundan qoruya bilərsiniz, lakin insan üçün daha az təhlükəli olan, amma yenə də KRVİ xəstəliyinin səbəbi ola bilən çoxlu sayda digər virus növü qalır. Buna görə də KRVİ və qrip xəstəliyinin epidemik artımı dövründə qeyri-spesifik profilaktika vasitələrini qəbul etmək, həmçinin bu təlimatı rəhbər tutmaq tövsiyə olunur.

Qrip hər kəs üçün təhlükəli ola bilər, lakin bəzi insanlarda ağır gediş riski daha yüksəkdir. Aşağıdakı şəxslər xüsusilə qorunmalıdırlar:

• 65 yaşdan yuxarı yaşlılar və kiçik uşaqlar;
• hamilə qadınlar;
• astma, diabet, ürək-damar xəstəlikləri, xroniki böyrək və qaraciyər xəstəlikləri olanlar;
• immuniteti zəifləmiş insanlar;
• tibb işçiləri və xəstələrlə tez-tez təmasda olan şəxslər.

Peyvənd hər il epidemik mövsümdən əvvəl, adətən payızda vurulur. Peyvəndin vaxtını və uyğunluğunu həkim fərdi müəyyən edir.

Qrip peyvəndi bütün şəxslərə uyğun deyil. Aşağıdakı hallarda peyvənd təxirə salınır və ya aparılmır.

Qrip əlamətləri yarandıqda evdə gözləməyin. Aşağıdakı hallarda dərhal həkimə müraciət edin və ya təcili yardım çağırın.